De thuiskopieheffing kan niet op korte termijn worden uitgefaseerd. Het is wel zaak om retailers betalingsplichtig te maken in plaats van, zoals nu, hardwarefabrikanten en -importeurs. Daarnaast zou de schade door het thuiskopiëren Europabreed op uniforme wijze moeten worden berekend op basis van de waarde die consumenten hechten aan de gemaakte kopieën.

Dat zijn de belangrijkste aanbevelingen aan de Europese Commissie van adviseur António Vitorino, op basis van overleg met alle belanghebbenden is dit omstreden dossier.

Lappendeken, chaos en conflicten

Bijna alle Europese landen kennen een thuiskopiestelsel, maar elke lidstaat heeft een eigen interpretatie. Bovendien zijn er talloze conflicten over de rechtmatigheid en hoogte van de heffing tussen rechthebbenden, collectieve beheersorganisaties en betalingsplichtigen.

Het Europese Hof heeft zich al twee keer bemoeid met de thuiskopieheffing, en er liggen nog maar liefst vijf rechtszaken voor. Ook in Nederland zijn er talloze zaken. Onder juridische druk is daarom voor 2013 de thuiskopieheffing na jaren bevriezing uitgebreid naar onder meer pc's, tablets, smartphones en settopboxen.

Verschuiving naar retail verstandig

Hoogleraar auteursrecht Dirk Visser, die als advocaat optreedt voor hardwarefabrikanten in verschillende rechtszaken, vindt Vitorino's conclusies “erg voorzichtig".

Wel vindt hij het “verstandig" om de betalingsplicht bij de retailers te leggen, omdat hierdoor de grensoverschrijdende (groot-)handel eenvoudiger wordt, omdat die partijen niet meer te maken krijgen met de heffing. Bovendien is op deze manier de kans groter dat de heffing op transparante wijze wordt doorberekend aan de consument en niet wordt 'geabsorbeerd'. Ook wordt het zo eenvoudiger onderscheid te maken tussen particulier en zakelijk gebruik. Heffing bij winkels lost dus de belangrijkste kwesties op die door het Europese Hof zijn aangekaart in het Padawan-arrest en het Opus-arrest.

Thuiskopie benadert al retailers

Stichting Thuiskopie is blij met de conclusies van Vitorino. "Een mooi gebalanceerd rapport", vindt Jochem Donker, jurist van Thuiskopie. "En het sluit mooi aan bij de nieuwe regeling zoals we die nu in Nederland hebben." Want de stichting probeert momenteel al veel winkeliers te bewegen de betalingsplicht op zich te nemen, zodat dit niet eerder in de keten hoeft, vertelt Donker.

Thuiskopie is ook blij met de ruime definitie van schade die Vitorino hanteert, namelijk de waarde die consumenten hechten aan een kopie. Dit in tegenstelling tot de hardwaremakers, die stellen dat de schade alleen voortvloeit uit het substitutie-effect: in hoeverre zou de consument in plaats van een kopie een song, album of film hebben aangeschaft? Die schadedefinities verschillen enorm: Thuiskopie beraamde 60 miljoen euro schade in Nederland per jaar, PwC in opdracht van hardwaremakers kwam uit op 12 miljoen.

Winkels voelen zich geïntimideerd

Een andere partij is logischerwijs minder blij met deze ontwikkelingen: de retailbranche. Veel Nederlandse elektronicawinkels voelen zich momenteel overvallen en geïntimideerd door 'zware contracten' van stichting Thuiskopie, vertelt Gerrit Jan Bel, woordvoerder van computerretailbranchevereniging ICT Waarborg.

"Als het om een redelijke en eenvoudige manier kan, prima. Maar niet de juridische papierwinkel die nu dreigt. Retailers voelen zich in de hoek gedrukt. Thuiskopie wil alles van je bedrijf weten. Daar zitten ze totaal niet op te wachten", echoot Bel het sentiment van ICT-Office, die eerder waarschuwde voor de 'wurgcontracten'.

Opgaveplicht

De contracten met winkeliers en importeurs zijn juist een handreiking aan de branche om praktische invulling te geven aan de wet, is de reactie van Thuiskopie. De plicht van bedrijven op hun boekhouding te delen met Thuiskopie is bovendien wettelijk vastgelegd. "Deze opgaveplicht is nodig zodat wij kunnen controleren aan wie ze uitleveren", verklaart Donker.