De zo geheten ‘flash crash’ blijkt vooral te wijten te zijn aan geautomatiseerde handelssystemen die in seconden grote hoeveelheden aandelen aan elkaar verkochten. Dat staat in het eindrapport dat nu, vijf maanden later, vrijgegeven is door beurswaakhond Securities and Exchange Commission.

Afgelopen zomer lekten er al details van het rapport uit, maar die summiere informatie ging voornamelijk over het vormen van een wachtrij in een cruciale server, waardoor de aandelenkoersen in de ict-systemen niet meer de werkelijke koersen konden aangeven. Daardoor stokte de gehele geautomatiseerde handel.

Algoritmen

In het eindrapport wordt daar nog wel aan gerefereerd, maar niet meer als hoofdoorzaak. Die ligt volgens de onderzoekers in de geautomatiseerde systemen die gebruikt worden door zogeheten ‘high frequency traders’. Dergelijke handelshuizen kopen en verkopen aandelen en afgeleiden (derivaten) daarvan, zoals opties, via computerpramma’s die bepaalde algoritmen volgen.

Dergelijke algoritmen kunnen bestaan uit het volgen van het totale volume dat door de beurs wordt verhandeld. Maar ook prijsschommelingen en de ingeschatte tijd waarin zo’n opdracht kan worden afgerond worden meegenomen. Door zulke gegevens in te voeren, volgt het programma vervolgens volkomen automatisch de opdracht en heeft de handelaar er geen omkijken meer naar.

Zorgen om de euro

Op 6 mei stonden de beurzen wereldwijd onder druk door de zwakke positie van Europa en dan in het bijzonder Griekenland. Er werd gevreesd voor het voortbestaan van de euro. Het handelsvolume op de beurs van New York was al hoog en de koers flink gedaald.

Om half drie ’s middags bracht een handelaar van high frequency trader Waddell & Reed een grote order in het geautomatiseerde systeem en koos voor enkele algoritmes om de opdracht uit te voeren. Zo’n opdracht had Waddell al eens uitgevoerd en toen duurde het vijf uur om de 75.000 zogeheten E-mini contracten te verkopen binnen de gekozen algoritmeopdracht. In dit geval duurde het twintig minuten.

Systemen spelen pingpong

Het rapport, dat uitgebreid wordt behandeld door de Wall Street Journal, stelt dat op het moment dat de E-mini contracten van Waddell op de markt kwamen, andere high frequency traders er bovenop sprongen. In enkele minuten ontstond een verhit pingpong-spelletje tussen alle geautomatiseerde systemen die in hoog tempo van elkaar kochten en vervolgens weer verkochten aan hetzelfde systeem waarvan ze hadden gekocht.

Terwijl Waddell’s systeem nog steeds bezig was te verkopen, boden nu ook andere systemen de contracten aan, waardoor de koers in enorm tempo daalde. Traditionele langetermijninvesteerders verlieten de beursvloer, waardoor de koersen op alle fronten daalden.

Enorme volumes

Op een gegeven moment werden er meer dan 27.000 contracten in slechts veertien seconden verhandeld in de vicieuze cirkel die de systemen hadden gecreëerd. In vier minuten daalde de koers met 3 procent.

Opvallend is dat het 104-paginas tellende ‘rapport geen aanbevelingen doet hoe een dergelijke ‘flash crash’ in de toekomst te voorkomen. Wel overweegt beurswaakhond SEC restricties op te leggen aan geautomatiseerd handelen. Daarbij denkt het aan bijvoorbeeld het stilleggen van de handel in bepaalde fondsen als die plots sterk stijgen of dalen. Ook zou er een plafond en bodem kunnen worden ingesteld waartussen aandelen en derivaten zich mogen bewegen.

Kritiek op rapport

De Wall Street Journal citeert critici die vinden dat het rapport zich eenzijdig op de rol van de geautomatiseerde handelssystemen richt en te weinig op andere mogelijke ict-fouten, zoals de wachtrij in de server, waardoor foute prijsinterpretaties werden gedaan door diezelfde handelssystemen. Maar anderen wijzen erop dat de markt zich binnen twintig minuten herstelde en dat het rapport bewijst dat ‘de markt’ dus werkt.