Sinds kort controleren conducteurs van de spoorwegen de geldigheid van OV-chipkaarten met een abonnement of kortingskaart erop. Bij het uitlezen is niet alleen het recht op korting of vervoer te checken, maar de laatste tien transacties die een reiziger gemaakt heeft. Ook als dit reizen met andere vervoersmaatschappijen betreft.

Dat laatste is waarschijnlijk in strijd met de Wet Bescherming Persoonsgegevens. Die laat wel toe dat bedrijven voor de eigen bedrijfsvoering privacygevoelige informatie verwerken. Maar informatie over transacties van klanten bij andere bedrijven mag niet zomaar worden ingezien.

PDA

Conducteurs hebben een PDA met online-verbinding. Wanneer een klant zijn kaart afgeeft, worden de gegevens van de chip uitgelezen. Via tabbladen kan de conducteur naam, geboortedatum, type abonnement, saldo en de laatste tien transacties zien, ongeacht het type vervoer.

Uw verslaggever werd tijdens een controle geconfronteerd met het feit dat hij 71 cent rood stond op zijn kaart en de laatste keer in de bus in Amsterdam wel was ingecheckt, maar niet was uitgecheckt. "Dat kost u vier euro", concludeerde de NS-conducteur.

Gecodeerde haltes

In een ander geval toonde een conducteur gewillig zijn applicatie. Daaruit bleek niet direct is te lezen welke haltes iemand precies heeft bezocht, omdat ze een code hebben.

Toch verbloemen deze codes weinig en beweerde de conducteur dat collega's al bezig zijn een lijst van codes en bestemmingen te maken. "Enkele ken ik al uit mijn hoofd. Zo weet ik dat u de metro op Amsterdam Centraal hebt gepakt. Aan de prijs zie ik vervolgens waar u bent uitgestapt, namelijk de Nieuwmarkt", weet de man. "Die code is nu dus ook geen geheim meer."

Deal met CBP

In de brief van het College Bescherming Persoonsgegevens aan staatssecretaris Huizinga over het gebruiken van gegevens van de OV-chipkaart rept de privacywaakhond met geen woord over deze mogelijkheid. Wel geven ze toestemming dat vervoersbedrijven toegang krijgen tot verkeersgegevens van eigen klanten voor verschillende doelen.

Een woordvoerder weet dan ook niet hoe hij moet reageren en verwijst in eerste instantie door naar het bedrijf achter de OV-chipkaart, Trans Link Systems (TLS), en de Nederlandse Spoorwegen. TLS wijst erop dat de applicatie van de NS is en die hebben op hun beurt de vraag uitstaan. Het woordvoerster van de NS kon niet zeggen wanneer het bedrijf met een antwoord komt.

Parlementaire hoorzitting

Er is veel te doen rond de privacy van de OV-chipkaart. Zo heeft Trouw-verslaggever Vicent Dekker al meer dan een jaar een klacht bij het CBP lopen, omdat hij anoniem met korting wil kunnen reizen zoals dat nu ook kan met de chiploze kortingskaart. Daarnaast is er kritiek op de opslag van alle reistransacties voor een periode van zeven jaar.

Komende woensdag houdt de Tweede Kamer een hoorzitting over de OV-chipkaart. Daar zullen de vervoersbedrijven, het CBP en OV-ambassadeur bevraagd worden op het project en ook over de privacyaspecten.

Gisteren werd ook bekend dat de Nederlandse Spoorwegen opnieuw een proef gaan houden met de geplaagde OV-chipkaart. Ditmaal gaat het bedrijf de kaart op de Flevolijn Schiphol-Lelystad uitproberen. Eerder deed het treinbedrijf een proef op de Hoekse Lijn, tussen Rotterdam en Hoek van Holland.

UPDATE: Een woordvoerder van de NS laat weten dat conducteurs inderdaad de reishistorie kunnen opvragen. Dat mag alleen gebeuren als de klant hierom vraagt en ze wijst erop dat de conducteur een extra handeling (een druk op een knop) moet uitvoeren om de gegevens te zien. Abonnementen van andere vervoersbedrijven zijn voor de conducteur niet inzichtelijk.