Na de definitieve doorbraak van breedbandinternet in 2002 wordt het afgelopen jaar gekenmerkt door een strijd om de gunst van de consument. De toon wordt in januari gezet als KPN de al eerder beloofde snelheidsverhoging doorvoert. De voormalige monopolist heeft op dat moment ruim 300.000 adsl-klanten in Nederland. Dat zullen er twaalf maanden later maar liefst 710.000 zijn, waarmee KPN een van de grote winnaars is. Aanvankelijk lijkt het daar echter allerminst op. Het Britse onderzoeksbureau Strategy Analytics voorspelt aan het begin van het jaar nog dat kabel terrein zal winnen op adsl. Ook duiken er onderzoeken op waaruit blijkt dat kabel - met name in het goedkoopste segment - meer waar voor zijn geld biedt dan adsl. Van breedband via het stopcontact hebben de kabel- en adsl-aanbieders ondertussen weinig meer te vrezen; Nuon staakt eerdere proeven met de wandcontactdoos. Ook kabelaar UPC laat veel van zich horen. Voor zijn breedbanddienst Chello adverteert het bedrijf opvallend in de landelijke dagbladen met een vergelijking van adsl van KPN. Chello zegt hierin `tot twee keer sneller' te zijn. KPN betwist dit en uiteindelijk moet de rechter er aan te pas komen om de twee kemphanen uit elkaar te halen. Ook na de eerdere verbeteringen in het KPN-netwerk is Chello gemiddeld nog altijd tot ongeveer 1,8 keer zo snel als adsl van KPN, aldus de rechter. Ook andere kabelaars, zoals Casema en @Home, laten zich niet onbetuigd en verhogen de snelheden van het netwerk. Rond adsl is het in het voorjaar een tijdje betrekkelijk stil wat prestatieverbeteringen betreft.

Porno en muziek

De consument valt ondertussen massaal voor zowel kabel als adsl, zodat het gebruik van breedband in ons land in rap tempo toeneemt. Nederland ligt met een geschat percentage van ruim 35 procent ruim boven het Europees gemiddelde en vormt samen met de Scandinavische landen de voorhoede. Vooral porno en uitwisseldiensten als Kazaa zouden de motor zijn achter het succes van breedband. Internet via de kabel mag dan een volwaardig alternatief zijn voor adsl, dit besef leeft zelfs niet bij iedere kabelaar. In de zomer komt kabelbedrijf Multikabel met `adsl via de kabel'. Dit verrassende aanbod blijkt geen nieuwe technische vinding, maar is louter een marketingfoefje. De Noord-Hollandse provider meent dat de term adsl beter verkoopt dan kabel. "Adsl-internet staat voor veel mensen voor snel internet voor een vast bedrag per maand", aldus Multikabel. Deze insteek staat haaks op de eerdere campagnes van onder meer Chello en @Home waarin de volgens hen superieure kwaliteit van kabel wordt benadrukt. De reclamecampagne van Multikabel valt niet bij iedereen in goede aarde. De Reclame Code Commissie ontvangt van zowel particulieren als van bedrijven een serie klachten over de campagne. Adsl-aanbieder Eweka en KPN stappen zelfs naar de rechter en eisen stopzetting van de reclamespots. Niet alleen adsl-aanbieders hebben scherpe kritiek op Multikabel, ook uit het 'eigen kamp' komen negatieve geluiden. Zo spreekt ook de Coax (de belangenvereniging voor kabelinternetters) van misleiding. De vereniging heeft - evenals de nodige individuele gebruikers - een klacht ingediend bij de Reclame Code Commissie. Uiteindelijk moet Multikabel op last van de rechter zijn campagne staken.

Goedkope pakketten

De verdubbeling in juli van BBned van de uploadsnelheid blijkt een opmaat voor een prijzen- en snelheidsslag in het najaar die zijn weerga niet kent. In augustus breekt Zon de adsl-markt open met een instappakket voor slechts vijftien euro per maand. Zon maakt gebruik van het eigen Versatel-netwerk, dat naast onder meer het KPN-, BBned- en Tiscali-netwerk bestaat. Op dat moment zijn de goedkoopste adsl-pakketten van KPN nog ongeveer twee keer zo duur, met vergelijkbare snelheden. De reactie van Tiscali en KPN laat niet lang op zich wachten. Beide komen in navolging van Zon met goedkope instappakketten voor adsl. Voor de consument wordt het er intussen bepaald niet helderder op, omdat de ene aanbieder stunt met gratis modems of gratis aansluitkosten en de ander met lagere maandbedragen in het eerste half jaar. Ook bestaan er grote verschillen in de gehanteerde datalimieten. Voor de providers betekent de ontketende prijzenslag minder goed nieuws. De marges op adsl waren al erg laag en nu lijkt er helemaal meer niets op te verdienen. Kamerleden spreken ondertussen hun verbazing uit over de tarieven van KPN. Het goedkoopste KPN-pakket kost 18 euro per maand, terwijl KPN aan zijn concurrenten 20 euro per maand vraagt voor een adsl-verbinding.

Hogere snelheden

Kort hierna gaan bovendien de snelheden over de gehele linie omhoog. KPN en BBned kondigen kort na elkaar enkele substantiële snelheidsverhogingen aan. De laatste slag is echter voor KPN. Waar basic-abonnees in december 2002 nog een 512 Kbps downloadverbinding hadden, hebben ze per januari 2004 maar liefst 2048 tot hun beschikking voor dezelfde prijs. BBned gaat echter niet mee met de laatste verhoging van KPN, zodat de voorsprong van BBned als sneeuw voor de zon is verdwenen. Sterker nog: een eerder beloofde verhoging van de upload bij BBned loopt vertraging op. Rond dezelfde tijd mengt KPN zich ook in de strijd rondom internet voor scholen nu het centraal afgesloten contract met Nl.tree afloopt. Scholen krijgen via KPN-dochter XS4ALL gratis breedband aangeboden. Uiteindelijk steekt de rechter hier een stokje voor. In december blijkt KPN maar liefst 710.000 adsl-klanten te hebben. Bij Zon zijn dat er 100.000. Voor het volgend jaar verwacht KPN dat de groei van breedband (zowel vast als mobiel) in onverminderd tempo zal doorgaan. De dekking moet dan zijn gegroeid naar 97 procent.

Platteland

Nu is dat nog niet het geval. Aan inwoners van dunbevolkte gebieden gaat de hele breedbandstrijd grotendeels voorbij. Zij moeten hun toevlucht nemen tot bijvoorbeeld satellietinternet of – steeds vaker – wifi. In diverse plattelandsgebieden ontstaan lokale initiatieven voor breedbandinternet via de draadloze technologie wifi. Ook in steden waar wel degelijk breedband is, zoals Enschede en Eindhoven, worden uitgebreide wifi-gebieden ingericht. KPN laat zich overigens ook op dit gebied niet onbetuigd. In april koopt het concern de Nederlandse wifi-specialist Hubhop. Later het jaar worden vervolgens de eerste wifi-initiatieven geëntameerd. Een andere prominente wifi-provider (Aervik) wordt overgenomen door Swisscom. Analisten zijn overigens nog niet overtuigd van de doorbraak van wifi. Diverse marktvorsers publiceren rapporten waarin de hooggespannen verwachtingen rondom de draadloze technologie worden getemperd. Naar verwachting slechts 7,7 miljoen Europeanen zullen in 2008 gebruikmaken van openbare hotspots. "Vergelijk dat met de 312 miljoen mobiele telefoongebruikers in dat jaar en de hotspotzeepbel staat op het punt te barsten", zo stelt Forrester bijvoorbeeld.

Glasvezel

Een ander buzzwoord tot slot is glasvezel. Diverse gemeentes (waaronder Rotterdam en Amsterdam) hebben inmiddels plannen voor glasvezel tot in de huiskamer, waarin in de toekomst duizelingwekkende snelheden moeten kunnen worden aangeboden. In onder meer Groningen, Eindhoven en Enschede is overigens al begonnen met de aanleg van een dergelijk netwerk, waarvan burgers, bedrijven en instellingen moeten profiteren. De kabelbranche weinig van deze initiatieven hebben. Deze stelt dat het bestaande kabelnetwerk helemaal klaar is voor de toekomst. Grote investeringen in een nieuw glasvezelnetwerk zouden dus zonde van het geld zijn. UPC en @Home bijvoorbeeld stellen nu al klaar te zijn voor snelheden tot 10 Mbps. Hier houdt het niet op: de kabelaars reppen zelfs al van snelheden tot 120 Mbps. KPN maakt wel bekend dat het zijn netwerk de komende jaren wil verglazen. Voordat het zover is, zal de consument het volgend jaar ongetwijfeld kunnen genieten van nog hogere snelheden bij zowel kabel als adsl.