Tot januari 2009 was Satyam Computer Services een succesverhaal in de Indiase ict-industrie. Het bedrijf (opgericht in 1987) groeide als kool en rapporteerde jaar in jaar uit torenhoge winsten. Bij Satyam werkten meer dan vijftigduizend mensen, en het bedrijf sleepte steeds grotere outsourcing-contracten in de wacht. Het werd de ict-leverancier van de WK's van 2010 en 2014, en het is zelfs het bedrijf dat het landelijke Indiase ambulancenummer faciliteert. Dat sprookje duurde tot januari 2009.

Familie-eer

De eerste tekenen dat het mis ging kwamen een maand ervoor pas aan het licht. De familie van Satyams oprichter en hoogste baas, Byrraju Ramalinga Raju, had namelijk nog een groepje bedrijven in haar bezit onder de paraplunaam Maytas (draai de letters maar om). Eind 2008 probeerde Raju Maytas bij Satyam in te lijven als overname voor omgerekend 1,15 miljard euro. Een doorzichtige truc van de familie Raju, omdat het een zware overwaardering was van de waarde van de Maytas-bedrijven. Het zou betekenen dat dit geld in de zakken verdween van Raju's zonen, die van Maytas een zootje hadden gemaakt. Tegelijkertijd zou Satyam opgezadeld worden met een schuld van omgerekend 300 miljoen euro.

Gouden Pauw

Het bestuur was akkoord, maar de aandeelhouders wisten de overname te blokkeren. In één klap was Satyam al zijn geloofwaardigheid kwijt. Verschillende instanties begonnen te neuzen in Satyams boeken. In de zakenwereld werd Satyam hard uitgelachen, en er werden vraagtekens gezet bij het besturen van het bedrijf. Dat terwijl het in september van dat jaar nog de Gouden Pauw won, een wereldwijde prijs voor het toepassen van best practices voor ondernemingsbestuur.

De beerput

Begin januari 2009 brak er iets in Raju. Niet alleen bood hij zijn ontslag aan, maar ook stuurde hij een brief naar de raad van bestuur waarin hij aangaf hoe creatief de boekhouders van Satyam zoal zijn geweest in het laatste jaarverslag. Alle bedragen zijn omgerekend van rupees naar euro.

- 817 miljoen euro in kas, terwijl de boeken melding maken van 870 miljoen in kas.

- De boeken melden dat Satyam 61 miljoen euro aan rente kreeg van uitstaande leningen. Die bestonden helemaal niet.

- De boekhouding heeft bijna 200 miljoen euro aan passiva staan. In werkelijkheid waren de passiva wegens leningen veel hoger

- En dan de mooiste klapper: bijna 430 miljoen euro als debiteuren stond er in de boekhouding. De feitelijke debiteuren bedroegen 80 miljoen euro.

Voor het tweede kwartaal van het boekjaar, zo schrijft Raju verder, rapporteerde Satyam een omzet van bijna 440 miljoen euro, met een marge van 24 procent. In het echt was de omzet ongeveer 342 miljoen euro, en was de marge slechts 3 procent. Alleen in dat kwartaal al is 98 miljoen euro uit het niets bijgeschreven op de balans.

'Indiase Enron'

De fraude was een paar jaar eerder ingezet. Met een boekhoudkundig trucje werd een klein gat op de balans gedicht, en daarmee kwam een sneeuwbaleffect op gang. Ieder kwartaal werd dit gat groter en groter. Satyam moest immers de schijn ophouden, en dus meer kosten maken om het operationele niveau te halen dat verwacht werd van het bedrijf. Het lukte maar niet om het gat te dichten.

Raju voelde zich gedwongen dit gat kunstmatig te dichten om de aandelen op peil te houden, zo schrijft hij. Als Satyam minder presteert, dan zou het bedrijf een prooi kunnen worden voor overname. En dan zou de fraude aan het licht komen. “Het was alsof je een tijger probeert te berijden, je weet niet wanneer je opgegeten wordt”, schrijft Raju in de brief.

Het is een schandaal dat doet denken aan Enron in Amerika, en daar wordt het ook driftig mee vergeleken. Grote klanten (waaronder banken als Merril Lynch en Credit Suisse) zegden hun contracten op. De Indiase tak van PriceWaterhouseCoopers deed de controles op Satyam, en moest alle zeilen bijzetten om zijn onschuld te bewijzen. Zelfs het aantal werknemers bleek niet te kloppen: krap 40.000, en niet de 53.000 die Satyam overal meldde.

Mahindra

De zomer erop nam Tech Mahindra Satyam over, en vanaf toen heet het bedrijf Mahindra Satyam. Eind september van dit jaar kwamen de eerste nieuwe resultaten naar buiten. Daarin klinkt het schandaal door: een ontnuchterend lage omzet vergeleken met de periode voor het schandaal, en veel onduidelijkheid rond de kosten.

Overigens mocht Satyam die Gouden Pauw weer inleveren.