Na een korte opleving stabiliseerde de koers zich de eerste weken rond of iets onder de introductiekoers. Een succes kan de Amsterdamse beurs en het Nederlandse bedrijfsleven goed gebruiken. Sinds de mislukte beursgangen van World Online en Newconomy is het behoorlijk stil op het Damrak geworden.

De kleine Nederlandse belegger is terecht voorzichtig om in te stappen in TomTom. Inderdaad is het bedrijf de afgelopen jaren kolossaal gegroeid en is het product TomTom Go bijzonder goed aangeslagen. Maar er is een aantal zaken die kleine beleggers wat kopschuw maken. Niet onbelangrijk voor het voorzichtige sentiment is dat de aandeelhouders/oprichters direct in hoge mate cashten bij de beursgang.

In de internationale context minder een issue, maar in het post-Nina-beursklimaat wel. Driekwart van het met de beursgang opgehaalde geld ging naar de aandeelhouders/oprichters: zo'n 360 miljoen euro. 'Slechts' 120 miljoen euro ging het bedrijf in voor het doen van investeringen en overnames. Anders dan in het geval van World Online, is het prospectus van TomTom hier overigens wel heel open over.

Zeilboten en buitenhuisjes

Nederlanders hebben het niet zo op met cashende aandeelhouders, want dan gaat de aandacht naar zeilboten, Caraïbische buitenhuisjes en luxueuze vakanties, in plaats van naar het uitbouwen van het succes van TomTom. Althans dat is het idee. Aan de andere kant van de plas, in de VS, ziet men weer voordelen in cashende aandeelhouders: als ze geld hebben is er minder neiging om te graaien in de kas of cijfers te manipuleren.

Het cashen heeft bedrijfsmatig een nadeel. TomTom is kwetsbaar omdat het bedrijfssucces in hoge mate stoelt op één product. Een beter gevulde oorlogskas had TomTom in staat gesteld agressiever op overnamepad te gaan en zich verder in te kopen in de gps-markt. TomTom is weliswaar marktleider in diverse landen met zogenoemde personal gps-systemen, maar het Amsterdamse bedrijf heeft nog nauwelijks voet aan de grond in de inbouw-gps-markt. En dat is de markt van de toekomst, aangezien steeds meer automerken in steeds meer automodellen inbouwsystemen standaard of als optie meeleveren. Denk bijvoorbeeld aan Microsofts Tbox die door Fiat ingebouwd wordt in zijn modellen.

Probleem

Daarnaast heeft TomTom een strategisch probleem. Door het op de markt brengen van de eigen succesvolle gps-hardware, heeft het een gevoelige tik uitgedeeld aan de leveranciers van pda's, zoals HP, Acer, en PalmOne. Waar de TomTom Go op de markt gebracht wordt, worden er minder pda's met navigatie verkocht. De pda-fabrikanten reageerden daar emotioneel op. Voorheen werden hun pda's vaak standaard uitgerust met TomTom-navigatiesoftware. Nu is dat veel minder.

Veel van de pda-toppers in 2005 zijn inmiddels in de Nederlandse markt uitgerust met de navigatiesoftware van concurrenten. Bijvoorbeeld de populaire Acer PDA N35 heeft Destinator-software aan boord, de Palm Zire 31 heeft ViaMichelin of PerfectPassenger meeverpakt en de IPAQ HX4700 is uitgerust met ANWB's Engine V4.

TomToms actie om met de eigen TomTom Go te komen heeft de pda-leveranciers dus duidelijk in de armen van haar softwareconcurrenten gedreven. Is dit dan ook terug te zien in de losse verkoop van navigatiesoftware voor met name pda's? Inderdaad. Zowel in 2004 als in het eerste kwartaal van 2005 is TomTom in Nederland veruit het sterkste merk (bron: ICEcat.biz).

Route 66

Maar terwijl de belangstelling voor TomTom ongeveer met een factor 2,5 toeneemt, neemt die voor Route 66 met bijna een factor 4 (!) toe, en ook ANWB is bezig met een stevige opmars. Gezien de groeipercentages in de markt voor navigatiesoftware is de voorsprong van TomTom op Route 66 hooguit één jaar. En gezien de beweeglijkheid van de markt, de allianties die pda-leveranciers en masse met de concurrenten van TomTom aangaan, is het de vraag of TomTom zijn hand overspeeld heeft met het eigen apparaatje.

Toegegeven: de TomTom Go is een ongeëvenaard aaibaar, handig en meeneembaar gps-apparaat.. Maar de hardwaremarkt is zeer dynamisch en typische hardwareleveranciers zullen de TomTom Go snel gaan imiteren. Al met al vrees ik dat TomTom - hoewel het een aantal zeer indrukwekkende jaren achter de rug heeft - een kwetsbare strategie heeft. Ik zou dus voorzichtig zijn met het kopen van aandelen die het bedrijf een waardering geeft van ruim tien keer de omzet.

De dominante positie op de softwaremarkt is duidelijk aan erosie onderhevig. TomTom heeft ook de komende jaren al zijn listigheid nodig om zijn positie op het gebied van persoonlijke navigatie uit te bouwen. Bijvoorbeeld door met andere varianten van draagbare gps'en te komen voor bijvoorbeeld wandelaars en door versneld navigatiesoftware voor mobiele telefoons te ontwikkelen. In dit laatste segment zal het bedrijf Route66 tegenkomen als geduchte concurrent. Een overname van Route66 zou daarom ook niet onredelijk zijn geweest. Maar dan was het handig geweest wanneer de overnamekas beter gevuld was geweest dan nu het geval is.

Martijn Hoogeveen is oud-hoogleraar e-business aan de Open Universiteit. Momenteel is Hoogeveen directeur van webwinkel TakeitNow.com en van de site ICEcat.nl, een uitgebreide online productdatabase.