De combinatie ICT en de Nederlandse overheid lijkt onder een weinig gelukkig gesternte geboren. De Tweede Kamer spreekt schande dat er zoveel mis gaat bij deze combinatie, dat veel geld wordt verknoeid en de roep om een parlementair onderzoek neemt steeds sterker toe. Maar niemand durft te kijken – laat staan uit te spreken - wat de werkelijke oorzaak is van het mislukken van deze combinatie: de complexiteit van de overheid.

Het Ministerie van Binnenlandse Zaken constateerde eind vorig jaar in de trendnota Arbeidszaken dat de overheid een bijzonder complexe omgeving is, waarin complexe taken door uitvoeringsinstanties moeten worden uitgevoerd. Daarnaast heeft de Algemene Rekenkamer nog niet zo lang geleden geconstateerd dat belangrijke oorzaken voor het (deels) mislukken van ICT-projecten binnen de overheid liggen in het feit dat deze vaak te ambitieus en te complex worden door de combinatie van politieke, organisatorische en technische factoren. Bij deze te complexe projecten is dan geen balans meer tussen ambitie, beschikbare mensen, middelen en tijd, zo stelt de Algemene Rekenkamer.

Eigen bijdrage AWBZ

Een goed voorbeeld daarvan is de eigen bijdrage in de AWBZ, die op 1 januari 2008 is aangepast. Deze is tot stand gekomen na lange discussies en medio 2007 vastgesteld. De in de regelgeving opgenomen normen voor berekening van de eigen bijdrage zijn gebruikt om deze te automatiseren. Eind vorig jaar werd duidelijk dat sommige groepen meer eigen bijdrage moesten betalen dan gedacht, nadat deze aanpassingen hadden plaatsgevonden. De politiek wilde deze toen met noodgrepen bijstellen. Staatssecretaris Bussemaker heeft vervolgens in december aangegeven dat dit niet meer veranderd kon worden in de systemen. Er moest toen echter nog wel een overgangsregeling worden bedacht, die met ingang van 1 januari 2008 moest ingaan.

Wanneer de Tweede Kamer vervolgens onderzoekt waarom it-projecten mislukken, gaat zij voorbij aan de combinatie van organisatie en techniek. Laat staan dat men de rol van de Tweede Kamer zelf hierbij ter discussie durft te stellen. Het lijkt erop dat de Tweede Kamer het niet aandurft te constateren dat de combinatie technologie en uitvoering een hoogst complexe combinatie is. Een complexiteit die niet door iedereen als vanzelfsprekend wordt begrepen.

Geen bedrijfslogica

Ook kan de vraag worden gesteld of deze complexiteit binnen de overheid niet te lang tegemoet is getreden met een bedrijfsmatige logica. De overheid is geen bedrijf en zal dat ook nooit worden. En dat is maar goed ook.

De overheid voert taken uit in het algemeen belang en hopelijk met andere beweegredenen dan het bedrijfsleven. Burgers verwachten van de overheid dat deze degelijk, betrouwbaar, rechtmatig en effectief is bij het uitvoeren van haar taken. De combinatie van deze uitgangspunten met technologie vraagt om een eigen en specifieke aanpak vanuit de overheid zelf, met aandacht voor deze zo belangrijke en specifieke kanten. De ondersteuning van specifieke overheidstaken door technologie is op zich al complex maar de randvoorwaarden en de context waarbinnen deze bij de overheid moeten worden uitgevoerd maken dit nog complexer.

It ondergewaardeerd

Het lijkt erop dat technologie in de vorm van it door velen slechts als hulpmiddel wordt gezien. Het wordt nog onvoldoende erkend als een integraal onderdeel van het functioneren van de overheid in het algemeen en van de bedrijfsvoering van overheidsorganisaties in het bijzonder.

Het gemak waarmee politiek en media met deze vraagstukken omgaan, is een miskenning van de steeds verdere versmelting van overheid en technologie. De overheid is in zijn functioneren afhankelijk geworden van technologie. Het wordt hoog tijd dat politici inzien dat deze afhankelijkheid alleen een probleem is voor diegene die deze ontwikkeling niet zien of niet willen begrijpen. Tot die tijd blijft de roep om parlementaire onderzoeken en bestuurlijke maatregelen bestaan zonder de rol en verantwoordelijkheid van de politiek en bestuurders daarbij te betrekken.

Ben van Lier werkt als Account Directeur Overheid bij Centric IT Solutions