Ieder bedrijf wil natuurlijk het beste van het beste, en zoekt naar een schaap met vijf poten. Die bestaat natuurlijk niet, maar wie goed zoekt komt verdraaid dicht in de buurt. Het helpt daarbij als je weet waar je naar moet zoeken. Anderzijds is het als architect goed om te weten waar je naar dient te streven om een 'nirvana' te bereiken in je kunde.

“Heel simpel gezegd stelt de architect kaders op”, zegt Martin van den Berg, docent bij de opleiding Masterclass Architectuur aan opleidingsinstituut Pro Education. Daarnaast is hij enterprise-architect bij Sogeti. “Kaders kunnen in de vorm van principes of standaarden worden gemaakt, maar ook aan de hand van modellen. Ze moeten voorkomen dat iedere keer weer opnieuw het wiel moet worden uitgevonden.”

De taak van de architect hoeft niet beperkt te blijven tot de IT. Hij is dikwijls ook betrokken bij de informatievoorziening en -beleid, “maar ook aan de businesskant, bij de procesinrichting en de vaststelling van de producten- en dienstenportfolio.”

Bij dat takenpakket hoort een bepaalde set vaardigheden en eisen. Van den Berg noemt een aantal eisen waar 'de perfecte architect' aan moet voldoen.

...beschikt over abstract denkvermogen en overzicht

Architectuur-opleidingen zijn vooral weggelegd voor de hoogopgeleide ict'ers. De reden is de complexiteit. “Je hebt een bepaald abstractievermogen nodig om het werk te kunnen doen. Je moet overzicht kunnen houden over meerdere ontwikkelingen.””, zegt Van den Berg. “Dat betekent dat je op een hoger niveau nadenkt over de eisen die de organisatie stelt aan de totale informatievoorziening en infrastructuur, en daarvoor keuzes gaat maken.”

“Je kunt bijvoorbeeld niet zomaar aan een project overlaten om over te stappen van Windows Vista naar Windows 7 te gaan, alleen maar omdat de gebruikers van een bepaalde applicatie dat graag willen. Je moet proberen alle eisen en wensen van de gehele organisatie in beschouwing te nemen. Dat wordt helemaal spannend als je functionaliteiten wilt gebruiken voor meerdere applicaties, bijvoorbeeld single sign-on.”

Dat vereist een denkwijze die niet zomaar is aangeleerd, maar die de perfecte architect prima beheerst. “Sommige mensen zijn hartstikke goed als bijvoorbeeld programmeur of infrastructuur-engineer, of als beheerder. Maar die vinden het werk als architect maar niks.”

Reden is dat het soort werk volledig verschilt. “Je staat als architect niet langer meer met de voeten in de klei. Je moet ontwikkelingen kunnen abstraheren naar een hoger niveau, daar chocola van maken en dat doorcommuniceren. Maar je staat niet zelf te programmeren.” Het is wel verstandig als je als architect dergelijk werk hebt gedaan zegt Van den Berg, “want je moet wel met programmeurs communiceren en begrijpen wat ze doen.”

...is een communicatietalent

“Iemand die in een project zit, heeft een beperkte scope en werkt vrij doelgericht”, zegt Van den Berg. “Maar een architect die werkt voor een opdrachtgever met een vrij breed belang. Hij moet met verschillende belanghebbenden om de tafel om te achterhalen wat ze willen. Hij moet dat uitwerken in modellen en beleidsprincipes, en dat doorcommuniceren naar de mensen die ermee aan de slag moeten.”

Dat laatste doet de perfecte architect in de taal van die doelgroep. “Je moet op business-niveau kunnen communiceren, je moet op IT-niveau kunnen communiceren en je moet kunnen snappen dat je niet alleen in technische termen moet praten, maar ook in toepassingen van techniek. Heel veel techneuten weten alle ins en outs op hun gebied, maar snappen niet wat de organisatie eraan heeft.

Hij kan dienst doen als de 'vertaler' tussen de zakelijke tak en de techniektak binnen een bedrijf, “maar hij is vooral de vertaler van strategie naar operatie.” De belangrijkste vraag die volgens Van den Berg gesteld moet worden door de perfecte architect: “Wat wil je hiermee bereiken?” Een vraag die veel gebruikers niet kunnen beantwoorden, wat betekent dat je iets niet moet doen.

“Ik kom wel eens bij organisaties waar ze steen en been klagen over een architect”, zegt Van den Berg. “Ze zeggen dan: 'hij wil zijn eigen gelijk halen.' Een van de eigenschappen die een architect moet hebben, is dat hij anderen moet begrijpen voor hijzelf begrepen kan worden.”

...is een manusje van alles

Zijn werk houdt ook in dat de perfecte architect zich niet dient te storten op slechts een enkel aspect van de organisatie. “Je moet dus juist geen perfectionist zijn als architect. Hij is een generalist, waar de engineer echt een specialist is”, zegt Van den Berg.

“Hij kan best een ict achtergrond hebben, maar hij moet het vermogen hebben de business te begrijpen. Als hij dit niet heeft, krijgt hij simpelweg zijn oplossingen niet verkocht. Hij blijft hangen in de techniek, zonder dat hij oog heeft welke voordelen de oplossingen concreet kunnen hebben.” Het is dan ook volgens Van den Berg de meestgemaakte fout onder niet-perfecte architecten. “Bij Pro Education doen we de eerste avond altijd een zogenaamde elevator pitch. Cursisten moeten bedenken wat hun organisatie voor voordelen heeft aan architectuur. Daar hebben ze grote moeite mee, omdat ze vaak blijven hangen bij de kenmerken van architectuur.”

...houdt zichzelf op de hoogte

Ondanks dat moet de perfecte architect op de hoogte blijven van wat er op technisch gebied speelt, zonder de business uit het oog te verliezen. “Dat is een spanningsveld”, zegt Van den Berg. “Je kunt het vergelijken met een architect in de bouwwereld. Die moet ook weten welke bouwmaterialen er zijn.” Gelukkig hoeft de perfecte architect het ict-vakgebied niet alleen bijhouden. “Je bent niet alleen binnen de organisatie. Er lopen engineers rond die specifieke technologieën bijhouden. Die kun je af en toe raadplegen. Je moet er wel open minded voor zijn, en belangstelling hebben voor nieuwe dingen.”

...laat zich niet van de wijs brengen

Al die ontwikkelingen kunnen het hoofd van een simpele sterveling flink op hol brengen, waardoor deze wellicht overenthousiast wordt bij het horen van een bepaalde 'buzzwoord': Cloud Computing, mobile, Business Intelligence enzovoorts. Het zijn ontwikkelingen die de perfecte architect op zijn netvlies houdt, maar niet zomaar ermee aan de slag gaat omdat het management de term in een bespreking laat vallen.

“Hij moet, wederom, altijd aan die manager vragen wat hij ermee wil bereiken.” Als de manager vervolgens een probleem benoemt, komt de perfecte architect daar (uiteraard kortgesloten met de betreffende manager) op terug, en geeft aan hoe het probleem het beste wordt opgelost. Zonder dat per se de 'oplossing' die de manager noemde daarbij een rol speelt. “Je moet je er niet tegen verzetten, zo van 'oh oh oh, management heeft weer eens een blaadje gelezen'”, zegt Van den Berg, “Je gooit dan je eigen glazen in. Ga gewoon in dialoog.”