Uit een recent onderzoek van marktonderzoeksbureau Nielsen blijkt dat in de eerste twee kwartalen van 2012 de bestedingen van bedrijven aan dagbladadvertenties met bijna 12 procent zijn gedaald. De advertentie-inkomsten voor internet stegen met 14,3 procent, samen met die van "buitenreclame" (abriposters en billboards) was het de enige markt waarin de uitgaven stegen. Wederom worden we met ons neus op de feiten gedrukt: het businessmodel van papieren media is stervende. Het businessmodel van internet is weliswaar doorgaans non existent (de beperkte opbrengsten wegen nog altijd niet op tegen de kosten) maar vooralsnog wel het enige businessmodel dat mogelijkheden voor de toekomst biedt.

Leren we daar nu al eens wat van? Zetten we collectief onze schouders onder een nieuwe journalistiek, een nieuw elan, waarmee we bij studenten journalistiek een passie voor 'new journalism' laten ontbranden? Bevatten we eindelijk dat het model van nieuwe journalistiek totaal anders is dan het huidige en leren we onze studenten, in één van de al te vele scholen voor journalistiek die ons land rijk is, eindelijk dat de nieuwe journalist een winstgevend en ondernemend merk moet zijn?

Neen.

Integendeel. De (master)opleidingen journalistiek gaan ongegeneerd verder met het in stand houden van een illusie die de student weliswaar aanspreekt (Journalistiek! Romantiek! Dagbladen! De geur van inkt, koppen koffie en president Nixon laten vallen!) maar die slechts leidt tot werkloosheid. Schrijnende werkloosheid.

Gezien het aantal teruglopende abonnees, oplagedalingen, snel dalende advertentie-inkomsten en steeds hoger oplopende kosten voor papier, druk en distributie, zijn er straks gegarandeerd geen arbeidsplaatsen. Ook niet voor afgestudeerden aan een masteropleiding dagbladjournalistiek. Dat weerhoudt de universiteiten er in elk geval niet van flink uit te pakken en met advertentiecampagnes nieuwe studenten te werven. Ook voor de universiteiten zijn studenten gewoon ordinair kassa. Niks minder. Helaas ook niks meer.

Dat we het van de opleidingen journalistiek sowieso niet moeten hebben mag evident zijn. Vorig jaar nog interviewde ik een studente van de Utrechtse School voor Journalistiek die de euvele moed had gehad zelfstandig te denken en zich als nieuwe journalist te profileren op internet. Dat was duidelijk niet de bedoeling. In plaats van bijstand ondervond zij slechts tegenstand. Ten eerste was internet nog geen integraal onderdeel van de studie (het letterlijk knippen en plakken met schaar en lijm van een "krant" is dat wel...) en ten tweede zat de school beslist niet te wachten op zelf denkende ondernemende leerlingen. Dat laatste is trouwens exemplarisch voor de meeste opleidingen, de hbo's in het bijzonder.

En dat terwijl het nu juist gaat om ondernemers. Als we in de toekomst niet verstoken willen blijven van goede journalistiek ("kwaliteitsjournalistiek") en onderzoeksjournalistiek, dan hebben we beslist een totaal nieuw soort van journalisten nodig. Internetjournalisten die ook een merk zijn. Ondernemers, die zichzelf kunnen verkopen en op eigen wijze winst weten te maken, ten einde hun passie, de journalistiek, te kunnen blijven produceren. Online uiteraard, want online is het enige businessmodel dat overblijft wegens de extreem lage kosten.

Bart Brouwers, voormalig hoofdredacteur van Spits en tegenwoordig baas van het uiterst succesvolle Dichtbij.nl (een onderdeel van TMG), gaf hierover laatst nog een presentatie op een der scholen van journalistiek. Wie zijn slides bekijkt zal waarschijnlijk moeite hebben de lach in te houden vanwege de al te simpele toon van voorlichting, maar uit eigen ervaring kan ik vertellen dat je het niet simpel genoeg kunt overbrengen. Helaas kan ik ook uit eigen ervaring vertellen dat de boodschap, zorg dat je ondernemer wordt en zorg dat je de realiteit accepteert en leert roeien met de riemen die je hebt, vrijwel altijd wordt weggehoond. Winst en ondernemen, en zelfs online journalistiek, het zijn nog altijd heel vieze woorden voor studenten journalistiek. Journalistiek is daar nog altijd: genuanceerd, fatsoenlijk, respectvol en vooral zo elitair mogelijk. Tsja.

Gelukkig zijn er altijd uitzonderingen. Op elke opleiding zitten voldoende jongens en meisjes die nut en noodzaak inzien van ondernemerschap en het lef hebben tegen de stroom in te gaan. Of tenminste, zijn ontwaakt uit hun dogmatische sluimering en beseffen dat de tijd van wereld verbeteren, het volk verheffen en de weg wijzen als journalist nu echt voorbij is.

Vraag: waar blijven die talloze online pogingen tot nieuwe journalistiek? In de VS zijn ze er al lang zie bijvoorbeeld Propublica, (al tweemaal Pullitzer gewonnen) of HuffingtonPost (u allen bekend).

Als op elke (master)opleiding journalistiek ten minste tien studenten zich storten op online journalistieke media, een businessmodel ontwikkelen en, vooral dat, online journalistiek bedrijven, moet daar uiteindelijk toch iets moois en krachtigs uitkomen? Slechts tien mensen per opleiding! Hoe moeilijk kan het zijn? Bovendien, deze tien mensen worden dan in elk geval niet werkloos. Alleen daarom al is het een goed idee.