Eindelijk is de maatregel waar iedere rechtschapen Nederlander jarenlang om heeft gesmeekt in werking getreden. Sinds 1 januari moet iedereen vanaf 14 jaar een paspoort of rijbewijs aan de politie kunnen tonen. "De overheid werkt hard aan een veilig Nederland, aan het terugdringen van criminaliteit en overlast. Een van de maatregelen die de overheid genomen heeft, is uitbreiding van de identificatieplicht", aldus de geruststellende folder van de Rijksvoorlichtingsdienst. "Want als iedereen kan laten zien wie hij is, kunnen de politie en de toezichthouders hun werk beter doen."

Politie en toezichthouders gaan daarbij voortvarend te werk. In januari werd aan 3300 personen een boete uitgedeeld omdat zij zich niet konden identificeren. Van dit bericht ben ik wel geschrokken. Dat zijn er een hoop. Als deze trend zich doorzet dan hebben we er aan het einde van het jaar bijna 40.000 criminelen bij. Je hoeft geen statistiek te hebben gestudeerd om te weten wat dit betekent. Aan het eind van 2005 zal blijken dat de criminaliteit flink gestegen is en dat nieuwe en hardere maatregelen nodig zijn. Hogere boetes, verlaging van de wettelijke leeftijd, onmiddellijk terugsturen naar land van herkomst (of van bestemming of naar keuze).

Vooral jongeren en bejaarden dienen hard aangepakt te worden. Beide groepen lopen de kantjes er vanaf. Het NOS Journaal toonde op 8 januari een 14-jarig meisje die in de nieuwjaarsnacht samen met 20 andere jongeren was gearresteerd in Wijk en Aalburg omdat ze als groep kennelijk een bedreiging vormden voor de openbare orde. Het meisje bracht ruim zeven en een half uur door in een politiecel, alleen omdat ze geen geldig legitimatiebewijs kon tonen, en zonder het recht om haar ouders te bellen.

De Volkskrant maakte op 15 januari in het artikel 'Identificatieklucht' melding van een meervoudig misdadiger. Een mevrouw op leeftijd (type geruite rok en groene vingers) werd door een oplettende boswachter betrapt tijdens het wederrechtelijk knippen van twijgjes in het bos. Iedereen weet natuurlijk dat zoiets niet mag maar deze mevrouw deed alsof de wet niet voor haar gold (boete!). Uiteraard vroeg de boswachter haar om legitimatie maar die had ze niet bij zich (nog een boete!). Vervolgens had mevrouw ook nog het lef de boswachter te beledigen. Het uitstapje leverde haar in totaal drie boetes op. Een schoolvoorbeeld van criminaliteitsbestrijding zo lijkt mij.

Wie de totstandkoming van de wet heeft gevolgd, hoeft niet verbaasd te zijn. Minister Donner heeft nooit de moeite genomen om met een behoorlijk verhaal te komen waarmee de noodzakelijkheid van de wet werd onderbouwd. De voorbeelden die hij in de Kamer noemde waren zelfs zo zwak (fietsen door rood licht, poep op de stoep) dat Kamerleden van CDA en VVD de minister bijna smeekten om met met een beter verhaal te komen. Anders konden de leden niet met goed fatsoen voor de wet stemmen. En dat was toch wel hun bedoeling. Want dat het hier symboolwetgeving betrof is eigenlijk nooit door iemand tegengesproken.

Wat de Kamer onmogelijk kon bedenken is dat de nieuwe wet ook verstandelijk gehandicapten, psychiatrische patiënten en demente bejaarden van de straat houdt. Dat komt de leefbaarheid natuurlijk wel ten goede. De SP had Kamervragen gesteld over de onduidelijkheid die bij verzorgers van bejaarden en patiënten bestaat. Moeten demente bejaarden een paspoort mee krijgen als ze op straat lopen? Maar hoe herinner je ze daaraan? Ze vergeten immers alles. Minister Donner wil echter geen uitzonderingen maken. Wie geen paspoort bij zich kan dragen, hoort niet op straat thuis. "Het is minder goed voorstelbaar dat een persoon in een zodanige staat verkeert dat verzorgers hem geen identiteitsbewijs kunnen meegeven, maar betrokkene wel onbegeleid over straat laten gaan."

Bovendien zorgt de identificatieplicht ervoor dat de demente bejaarden niet te lang bij gevonden voorwerpen blijven rondslingeren. "Indien zij worden aangetroffen, kan de politie hen snel teruggeleiden." Donner voert nog aan dat het niet de bedoeling is om bejaarden en patiënten een boete op te leggen in dergelijke gevallen. "Hierbij kan worden gedacht aan gevallen waarin het identiteitsbewijs later op het politiebureau wordt aangereikt." Met andere woorden: wie dement op straat loopt, eindigt altijd op het politiebureau. Dat is een geruststellende gedachte. De overheid werkt inderdaad hard aan een veilig Nederland.