Martin Bossenbroek, directeur Collecties & Dienstverlening van de Koninklijke Bibliotheek (KB), vindt dat de huidige auteurswet tekort schiet als het gaat om internetgebruik. Het is namelijk de taak van de KB om grote digitaliseringsprojecten uit te voeren. "Dat is een expliciete wens van de overheid", zegt Bossenbroek tegen Webwereld. "Het opbouwen van een digitale bibliotheek van serieuze omvang is een breed gedragen wens."

Met de huidige auteurswet is het echter ondoenlijk om op efficiënte wijze een digitaal archief aan te leggen. "Juist als je praat over massadigitalisering stuit je op bijna onoverkomelijke problemen omdat je volgens de huidige wetgeving gehouden bent naar alle potentiële rechthebbenden op zoek te gaan en die van tevoren om toestemming te vragen", legt Bossenbroek uit.

Digitaliseren op grote schaal is ondoenlijk

In het geval van de KB gaat dat om het digitaliseren van miljoenen kranten-, tijdschriften- en boekenpagina's. Omdat het auteursrecht pas na 70 jaar vervalt, moet de bibliotheek voor alle werken vanaf 1937 de rechthebbende achterhalen. Als het gaat om freelancers bestaat er volgens Bossenbroek nog een veel groter probleem. Van deze auteurs geldt het recht tot zeventig jaar na het overlijden van de rechthebbende.

"Als je praat over zulke aantallen kranten en tijdschriften, dan kan het per krant en tijdschrift gaan over tientallen rechthebbenden. Het is in de praktijk ondoenlijk om dit dan juist op die grote schaal te doen", licht Bossenbroek toe. Hij pleit daarom voor een uitzondering zoals die ook al voor de fysieke uitleen via bibliotheken gemaakt wordt.

Wet veranderen

"Dat hoeft helemaal niet af te doen aan het recht van een rechthebbende op een vergoeding", aldus de directeur. Op dit moment geldt er namelijk een 'opt in' regeling. Auteurs moeten van tevoren toestemming geven dat de KB gebruik mag maken van hun werk. Bossenbroek stelt voor om dit om te draaien en over te stappen op een 'opt out' regeling waarbij de auteur expliciet bezwaar moet maken tegen het digitale gebruik. "Dan blijft het recht op vergoeding, als er een rechthebbende is, bestaan."

Bossenbroek stelt bovendien voor om dit soort zaken collectief te regelen via rechtenorganisaties. Daarnaast zouden deze organisaties de erfgoedinstellingen kunnen vrijwaren. "Dat betekent dat ze dan ook een financieel risico overnemen. En als ze dat niet kunnen herverzekeren ligt daar een rol van de overheid, vinden wij", zegt Bossenbroek die samen met directeur e-Strategie Hans Jansen een voorstel schreef om de auteurswet aan te passen.

Onderzoek

Beide heren stellen dit model voor omdat er anders, bij het gebruik van een opt out model, achteraf nog een hoop claims van auteurs kunnen komen. Daardoor zou het digitaliseren te kostbaar kostbaar kunnen worden.

Dat is het ministerie van Justitie zich inmiddels ook bewust, zo schrijven Bossenbroek en Jansen. Eind vorig jaar zegde minister Hirsch Ballin de Tweede Kamer toe te onderzoeken hoe andere landen dit probleem hebben opgelost. De auteurs hopen dat de minister aanstaande maandag wat tijdens een groot internationaal auteursrechtsymposium in Amsterdam details over de uitkomsten van het onderzoek zal loslaten.