In het Europees Parlement is onrust ontstaan nadat Webwereld documenten openbaar maakte inzake de geheime onderhandelingen over het omstreden Anti-Counterfeiting Trade Agreement (ACTA).

Vooral de Liberale fractie staat op zijn achterste benen. Europarlementariër Sophie in 't Veld (D66) heeft een debat aangevraagd en eist transparantie. Haar fractiegenoot Jeanine Hennis-Plasschaert heeft inmiddels schriftelijke vragen gesteld aan de Commissie.

Dubieuze legitimiteit

Maar er is meer mis met ACTA. Zo is niet duidelijk welke rechtsgrond nu gekozen is voor de onderhandelingen en daarom is onbekend welke democratische procedure van toepassing is. Ook loopt een eventueel resultaat grote kans getorpedeerd te worden met een "nee" van het Europees Parlement.

In 't Veld maakt zich grote zorgen over dit dossier en heeft inmiddels de Europese Commissie op het matje in het parlement geroepen. Zij moeten in maart openheid van zaken geven, zo eist de politica.

Onwetendheid in de Tweede Kamer

Voor haar maken de documenten, die Webwereld recentelijk in handen kreeg, opnieuw duidelijk dat de Tweede Kamer een naïeve inschatting heeft gemaakt met ACTA. “Ze hebben echt geen flauw idee wat er nou precies besproken wordt”, verzucht de politica. “Erger nog: ik denk dat de meeste parlementen eigenlijk niet eens weten wat het nou precies was.”

Ze snapt niet dat bij een milieuconferentie in Kopenhagen zelfs het kleinste detail wordt besproken, terwijl nu blijkt dat bij het achterkamertjesoverleg van ACTA gekibbeld wordt wat parlementen en burgers wel en niet mogen weten. Ook is de parlementaire controle volgens haar nu wel heel indirect geworden. “Waarom heeft de Tweede Kamer niet geëist dat ze volledig op de hoogte was en zeggenschap heeft?”

Geen rechtsgrondslag

In 't Veld stelt dat de gevolgen moeilijk in te schatten zijn. “Kijk Nederland heeft mandaat aan de Europese Commissie gegeven voor … tja ... Joost mag weten voor wat”, betoogt ze. Het probleem is volgens haar dat gewoonlijk bij een verdrag eerst een rechtsgrondslag wordt gekozen. “Dat bepaalt vervolgens ook de democratische procedure en dat is nu dus onduidelijk.”

Ze hoopt uiteindelijk dat het Europees Parlement het laatste woord zal krijgen. “Probleem is dan wel dat we alleen nog Ja of Nee mogen zeggen. Dat dan onder enorme druk net als bij SWIFT”, vertelt In 't Veld. Daarom eist ze nu opheldering in een debat. “Om iets te kunnen beslissen moeten we beschikken over alle relevante elementen.”

Anti-democratische trekjes

Wat er in de achterkamertjes wordt bekokstoofd, stemt de politica niet vrolijk. Ze is vooral kritisch over plannen doorzoeken van laptops, mobieltjes, cameras, iPods, etc door douanebeamten, zonder toelichting of concrete verdenking.

Ook het mogelijk verbannen van internet van filesharers middels het beruchte three strikes beleid stoort haar. “Dit gaat niet meer alleen om privacy, maar om vrijheid van burgers”, stelt ze resoluut. “De vrijheden lijken nu te worden opgeofferd en dat kan niet in een democratie. Dit zijn controlemiddelen die niet in Europa thuis horen.”

Ze wijst dan ook op het risico dat de democratie dreigt af te glijden richting een vorm van dictatuur. “Kijk het probleem is dat er veel gradaties tussen een democratie en een dictatuur in zitten. Het is niet zwart-wit”, zegt de politica. “De maatregelen worden altijd geïntroduceerd voor het bestrijden van misbruik, misdaad of het waarborgen van de veiligheid. Dat is niets nieuws, want geen dictator roept dat hij iets wil om zijn greep op een land te verstevigen.”