“Indien een gemeente afwijkt van de regel dat ze in principe moeten uitgaan van open standaarden is dat zeer kwalijk. Dat is immers de afspraak die we hebben gemaakt met de mede-overheden”, verklaart Heemskerk.

Woordvoerder Edwin van Scherrenburg legt uit dat er simpel het ‘comply or explain’-principe geldt. Overheden moeten voldoen aan de richtlijn of met een hele goede uitleg komen waarom dat niet het geval is. “Dat geldt ook voor gemeenten”, zegt de woordvoerder. “Daar hebben ze zich aan gecommitteerd.”

Eigen verantwoordelijkheid

Van Scherrenburg voegt daar aan toe: “Het blijft natuurlijk wel de eigen verantwoordelijkheid van de gemeenten zelf.” Hij reageert op vragen van Webwereld over de recente ophef rond gemeentelijke aanbestedingen en de afloop daarvan. EZ komt nog met een reeds gepland klachtenloket en een controlerend orgaan voor het eigen openheidsbeleid. Op dit moment is er alleen het NOiV wat formeel geen machtsmiddelen heeft.

Die instantie houdt het dus bij brieven met kritische vragen over aanbestedingen die schijnbaar niet door de beugel kunnen. Het lijkt erop dat vermeende ‘overtreders’ kritiek kunnen ontwijken door simpelweg de woorden “of gelijkwaardig” toe te voegen aan vereisten in hun ict-aanbestedingen. “Een leverancier die zich benadeeld voelt, kan ook naar de rechter stappen. Zulke partijen hebben we natuurlijk wel nodig”, zegt de EZ-woordvoerder.

Meer steun

Heemskerk belooft ook dat hij met het NOiV de komende tijd extra energie steekt in het ondersteunen van overheden bij aanbestedingen. “Dit gaat te vaak mis, is mijn indruk. Gelukkig passen overheden hun acties ook meer en meer aan naar aanleiding van onze adviezen.” Hij bedoelt daarmee de NOiV-vraagbrieven over aanbestedingen en de aanpassingen die daarna zijn gepleegd.

Onder meer de gemeente Anna Paulowna en het waterschap Zuiderzeeland hebben de tekst van hun aanbestedingen gewijzigd na die brieven. Anna Paulowna reageert aanvankelijk dat er niets mis is met de aanbesteding, waar het NOiV over valt. Toch voert de gemeente enkele kleine wijzigingen door, net als het Waterschap eerder al deed. De gemeente Utrecht, die ook is aangeschreven, neemt een harder standpunt in.

‘Meldplicht’

Heemskerk uit ook verzachtende woorden: “Ten dele hebben we natuurlijk ook nog met een overgangssituatie te maken. Maar als dit over een jaar nog niet beter gaat dan moeten we nadere afspraken serieus overwegen.”

“Ook roep ik iedereen op over dit soort aanbestedingen klachten in te dienen bij het binnenkort van start gaande ‘Meldpunt NOiV’, want met die info kunnen we overheden en leveranciers echt helpen om te zorgen dat de aanbestedingen beter gaan.”

Van Scherrenburg benadrukt nogmaals dat zowel het klachtenloket Meldpunt Gesloten Standaarden als de ‘handhaver’ Open Source Brigade er gewoon komen. Die twee instanties zijn toegezegd door Heemskerk. Begin deze maand is er echter twijfel naar buiten gekomen over die twee instanties. Het NOiV blijkt er geen heil in te zien, wat weer tot Kamervragen heeft geleid. Het NOiV is vervolgens door EZ teruggefloten.

Voortgang

De EZ-woordvoerder verwijst ook alvast naar de voortgangsrapportage waar EZ binnenkort mee komt. Daarin wordt het werk van het NOiV belicht, maar is er ook aandacht voor aanbestedingen. “We zakken daarmee nu af naar het niveau van gemeenten, zorg en onderwijs.”

In die laatstgenoemde sector noemt hij als lichtend voorbeeld het Barlaeus Gymnasium in Amsterdam, wat grotendeels over is op open source-software. “Zij lopen nogal voorop met open source”, aldus Van Scherrenburg.

Staatssecretaris Heemskerk heeft die school vrijdag bezocht en daar meer geld toegezegd voor open source en open standaarden bij de overheid. Die extra pot geld is 2,3 miljoen euro, wat precies het begrotingstekort is wat het NOiV voorspelt in diens werkplan voor dit jaar. De in dat werkplan voorgestelde begroting lijkt nu dus gehonoreerd door EZ.