Vorig jaar was het budget voor het actieplan NOiV (Nederland Open in Verbinding) 1,35 miljoen, maar met een 'bonus' van 2,3 miljoen er bovenop. Het totaal van 3,6 miljoen was volgens het NOiV nog krap. Voor 2010 wordt nu bijna 1 miljoen minder toegekend: 2,7 miljoen euro.

'Verdubbeling'

Het ministerie van Economische Zaken (EZ) zet deze verlaging van de fondsen voor het NOiV neer als een budgetverdubbeling. Dat meldt demissionair minister Maria van der Hoeven in de voortgangsrapportage over het actieplan aan de Tweede Kamer. De nu toegekende 1,35 miljoen extra wordt dus vergeleken met het basisbudget dat jaarlijks geldt voor het actieplan.

Het NOiV, tegenwoordig vallend onder ict-orgaan ICTU van de overheid, claimde in februari vorig jaar al extra geld. Het stelde toen in het eigen jaarplan dat er 2,3 miljoen extra nodig was om de doelstellingen voor 2009 te kunnen halen. Nadat dit bekend werd, reageerde EZ dat er nog geen sprake was van budgetverhoging. Het NOiV heeft toen ook haar jaarplan 2009 met daarin de extra miljoenen offline gehaald. Waarna staatssecretaris Heemskerk in maart de gevraagde 2,3 miljoen wel heeft toegekend. Dit ondanks de in diezelfde maand gebleken afzwakking van het actieplan; dat niet langer ook dwingend voor gemeenten geldt.

Aanzwengelen

Voor 2010 krijgt het actieplan voor open standaarden en open source er weer meer geld bij dan het ooit geraamde jaarbudget van 1,35 miljoen. Maar wel dus minder dan in 2009. Volgens Van der Hoeven is het extra geld nodig om het draagvlak voor open standaarden en open source-software te vergroten.

De overheid voelt namelijk wel voor programmatuur met open standaarden, en ook open source, maar er zijn nog manco's. Van der Hoeven meldt in haar brief aan de Tweede Kamer dat het draagvlak bij overheden groot is, dat het beleid breed wordt omarmd, maar dat daadwerkelijke implementatie en gebruik van open standaarden "nog veel inspanning vergt".

Desktop niet

Zo blijft het gebruik van open source in de kantooromgeving nog achter, geeft Van der Hoeven toe. Dat komt ironisch genoeg weer door een gebrek aan aansluiting op open standaarden, schrijft de demissionair minister. Zij wijt dit aan de complexiteit van de desktop van elke grote organisatie, wat "een samenspel is van honderden (en soms wel duizenden) verschillende soorten software".

"Om open source-software op de desktop een kans te geven, moeten deze applicaties uit de voeten kunnen met open standaarden. Dat is tot nu toe vaak niet het geval." Doordat bestaande desktopapplicaties niet aansluiten op open standaarden, maakt open source dus minder kans. Van der Hoeven erkent dat het doorbreken van deze "legacy-problematiek weerbarstig is, soms kostbaar, en dat het krachtige sturing en een lange adem vereist."

Weerstand gebruikers

Bovendien is er naast de programmatuur zelf nog een groot struikelblok: weerstand van gebruikers, vanwege uitwisselingsproblemen. Die doemen volgens Van der Hoeven op als de desktop wel met open standaarden en dan open source zou werken.

"Die uitwisselingsproblematiek is veelal te wijten aan de ICT-systemen van externe organisaties, burgers of bedrijven die niet werken op basis van open standaarden. De open werkplek komt daardoor maar moeilijk van de grond." Dat is al gebleken met de omstreden GOUD-desktop; de uniforme werkplek voor de Rijksoverheid.

Open source is bij de overheid wel verder gevorderd op de achtergrond. Van der Hoeven schrijft dat het gebruik van 'volwassen' open source-software bij overheden toeneemt in de back- en midoffice. Dit betreft achterliggende systemen, zoals bijvoorbeeld databases, applicatieservers en cms-en (content management systems). Zo heeft de overheid voor open source-cms Hippo gekozen voor de alomvattende website Rijksoverheid.nl. Ook wordt er geëxperimenteerd met een open source-alternatief van Active Directory.

Extra budget

Het extra budget dat voor 2010 is toegekend wordt gebruikt om vier benoemde NOiV-knelpunten aan te pakken. Dit zijn het achterblijven van de daadwerkelijke implementatie en gebruik van open standaarden, het achterblijvende gebruik van open source in de kantooromgeving (de desktop), het ontbrekende bestuurlijke draagvlak voor het NOiV-beleid in de zorg en het onderwijs, en het gemis van kennis en middelen om implementaties effectief te doen. Die knelpunten zijn mede benoemd op basis van de NOiV Monitor 2009, die eind vorig werd gepresenteerd.

De aanpak van die knelpunten gebeurt met diverse acties. Een daarvan is het vaststellen van nieuwe open standaarden door het Forum en College Standaardisatie. Daarnaast wordt er meer aandacht gegeven aan betere adoptie en gebruik van open standaarden. Het is niet bekend of dat aanmoediging, concrete begeleiding of - al dan niet zachte - dwang betreft.

Grotere rol NOiV

Verder zoekt de overheid meer samenwerking met open source communities. Ook wordt de ondersteuning en monitoring van aanbestedingen geïntensiveerd, en krijgt open source-software op de desktop speciale aandacht.

Tot slot moet het NOiV zich sterker opstellen naar bestuurders, met name in de zorg en het onderwijs, om open standaarden en open source-software daar hoger op de agenda te krijgen. "De adviesfunctie, de platformfunctie voor interactieve kennisdeling en de faciliterende rol van het programmabureau worden versterkt", belooft Van der Hoeven aan de Tweede Kamer.