Afgelopen week organiseerde het programmabureau Nederland Open in Verbinding (NOiV) een workshop om na te denken hoe de acceptatie van het Open Document Format te realiseren is. “Het is een lastig verhaal dat ODF”, vertelt Pim Bliek, adviseur open standaarden en open source bij het programmabureau. “De hele overheid is nogal groot. Waar kunnen we ons op focussen? Niet alles is haalbaar.”

Het programmabureau is bezorgd dat het project eindigt in 2012 en dat de omhelzing van open standaarden dan niet is afgerond. Wat ODF betreft is er wel een plugin voor Microsoft Office beschikbaar, maar wordt het bestandsformaat niet echt gebruikt door de Rijksoverheid. Van een overstap is dan ook geen sprake. Dat is tegen het plan NOiV in en dus ook tegen de wil van de Tweede Kamer. “Een open standaard duw je niet zomaar naar binnen”, merkt een deelnemer op.

Stagnatie bij Economische Zaken

Pijnpunt is dat de introductie van ODF-ondersteuning bij de Rijksoverheid wel erg moeizaam verloopt. “Ik weet van ministeries die hun plugin ergens driehoog achterin hebben geïnstalleerd. Dan laat jij het wel uit je hoofd laat om het te gebruiken”, vertelt programmamanager Ineke Schop van het NOiV. Zij zou graag zien dat het echt eenvoudig is om bestanden in open formaten op te slaan zonder dat de gebruiker beheerders hoeft te benaderen. “Dan pas gaan mensen het ook gebruiken.”

Een pijnlijke constatering is dat juist de twee ministeries achter het actieplan, Economische Zaken en Binnenlandse Zaken, wel met ODF kunnen werken maar dat dit niet echt gebeurt. Eigenlijk zouden zij vanaf april 2008 documenten in dat open bestandsformaat moeten kunnen lezen en schrijven. In de hitte van het debat zegt Schop dan ook bezorgd: “Als je opdrachtgever bent van zo'n programma en je doet het zelf niet. Daar gaat zoveel uitstraling vanuit ...”

Edwin van Scherrenburg, woordvoerder van EZ-staatssecretaris Heemskerk, benadrukt dat ODF-bestanden gewoon geopend kunnen worden. Toch erkent hij wel dat het gebruik van open standaarden bij de overheid nog verder moet worden verbeterd. "Het kan altijd beter”, stelt hij. Hij benadrukt ook dat het goed is dat de regel “pas toe of leg uit” er is, zodat het gebruik van en ondersteuning voor open standaarden verder zal toenemen.

Wel mogelijk

Toch hoeft het niet zo moeilijk te zijn, meent Michiel Leenaars, bestuurslid van de OpenDoc Society. “Een driejarige, nee een achtjarige kun je leren een ODF-document te laten genereren”, briest hij gefrustreerd. Zijn organisatie werkt samen met het programmabureau NOiV en staat op het punt een overeenkomst te sluiten.

Wat de vereniging precies gaat doen, is nu niet duidelijk. Maar tijdens de workshop stelt Leenaars voor om samen met NOiV alle departementen langs te gaan. “Dat is te doen”, vertelt hij later tegenover Webwereld.

Eerder zette hij al met het programmabureau OfficeShots op, een online dienst om de uitvoer van verschillende ODF-ondersteunende applicaties te testen en zo de migratie eenvoudiger te maken. In de nieuwe overeenkomst moet nog geregeld worden hoe NOiV de kosten gaat betalen. “Dat kan via een lidmaatschap of door een sponsoring.”

Dat het gebruik van ODF achterblijft, maar overstappen wel mogelijk is, merkt een bezoeker van de Inspectie voor Verkeer en Waterstaat. Zijn organisatie, het ministerie en het departement Sociale Zaken gebruiken inmiddels de ODF-plugin voor Office. Soms blijken er toch uitwisselingsproblemen te zijn. Verkeer en Waterstaat heeft alle eigen bestanden onderzocht en ontdekt dat minder dan één promille van de 770.000 documenten zijn opgemaakt in ODF.

Kamervragen

Bij Kamerlid Arda Gerkens van de SP komt de spreekwoordelijke stoom uit de oren. “Ik val van mijn stoel”, zegt ze hoorbaar geïrriteerd. “Ik kan het bijna niet geloven dat het nou nog niet in orde komt. Dit is echt een reden om vragen te stellen.”

Ze wijst op het actieplan, waarbij de regel is: pas toe of leg uit. “Nou dan mogen ze heel, heel goed uitleggen waarom ze niet hebben toegepast, want dit kan echt niet.”