Dit lijkt ook vrij eenvoudig. Ergens werken mensen aan een product en dan is het logisch dat daarvoor wordt betaald. Stel dat er geen enkele cd of film meer wordt verkocht omdat we alles illegaal downloaden. Waarom zou iemand dan nog de moeite nemen muziek of films uit te brengen? Om nog maar te zwijgen over de investeringen die dat met zich meebrengt en die zich dus niet zouden terugbetalen. Er is ook nog een morele factor. Het is verkeerd om je zaken toe te eigenen op een oneigenlijke manier. Toch zit er een adder onder het gras bij het aan banden leggen van illegaal downloaden.

Allereerst moeten we het ‘illegale’ karakter eens onder de loep nemen. Iets dat tegen de wet is, is automatisch illegaal. Maar er zijn zat ‘illegale’ zaken die we in het dagelijks leven regelmatig aan onze laars lappen. Niemand rijdt altijd volgens de voorgeschreven snelheid, heel veel mensen rijden zonder fietsverlichting en talloze lieden spugen hun kauwgom op straat uit. Het alledaagse aan de laars lappen van wettelijke voorschriften, wil ik regelerosie noemen. Hoe minder mensen het nut van een regeling inzien en hoe kleiner de pakkans, hoe groter de kans dat ze de regeling terzijde zullen schuiven. Dit is niet altijd nadelig voor een samenleving. De mores in een samenleving veranderen en dan is het goed wanneer de regelgeving zich daaraan aanpast. Homoseksualiteit is niet meer strafbaar, vrij je mening uiten is niet meer strafbaar. En zo kun je nog wel even doorgaan. De vraag is nu dus of het ‘illegale’ ook aan regelerosie onderhevig is en zo ja, of dat op den duur de maatschappij ten goede zou kunnen komen.

Pakkans is klein

Het eerste deel van de vraag lijkt snel beantwoord. Ja, we lappen en masse de auteurswet aan onze laars. Omdat we er het nut niet direct van inzien (of we zien vooral de voordelen van het negeren) en omdat de pakkans erg klein is wanneer je bestanden illegaal download. Maar er speelt nog iets. Je koopt een computer, betaalt je internetaansluiting en op die manier haal je binnen no time illegale bestanden binnen die je brandt op door jou aangeschafte schijfjes, met door jou betaalde energie.

Het moment van stelen vindt dan plaats in een heel andere context dan bij een doorsnee diefstal. In je eigen huis en met door jou gekochte zaken, voelt het veel minder snel aan als echte diefstal. Bovendien kennen we allemaal een voorgeschiedenis van illegaal verspreiden van muziek. Het begon bij de cassettebandjes en daarna werden het cd-roms. En daar werden we alleen op aangesproken door stoffige mennekes van stichting Brein. Auteursrechten zijn erg moeilijk te verdedigen, wanneer je er voor het gevoel van de burger zijn of haar privacy mee aantast. En dat doe je wanneer je hem zegt wat hij wel of niet mag doen wanneer hij op internet zit; in zijn eigen huis, met zijn eigen apparatuur.

Nachtwacht

Het tweede deel is lastiger te beantwoorden. Je kunt je voorstellen dat een samenleving er rijker van wordt, wanneer voor iedereen alle cultuuruitingen gelijkelijk toegankelijk zijn. Iedereen heeft er in principe recht op De Nachtwacht te ervaren. Waarom geldt dat dan niet voor de laatste hit van Madonna of de nieuwste film met George Clooney? Natuurlijk moet je geld betalen voor de entree van een museum. Maar dat kaartje is hevig gesubsidieerd. Ga je De Nachtwacht bekijken, dan betaal je daar minder aan dan de overheid doet. Mensen die zich geen kaartje kunnen veroorloven, zijn daardoor eigenlijk dubbel de pineut. Films en cd’s worden niet gesubsidieerd, dus zal men het volle pond moeten betalen. Dat maakt de groep die er niet voor kan betalen, groter. Dus ook de groep die van bepaalde culturele uitingen veel minder of geen plezier trekt. Daarom ben ik dan ook niet tegen het illegaal downloaden. Het dwingt overheden en bedrijven – de regelgeving dus – zich aan te passen.

Op dit moment kiest men ervoor de regels strikter te gaan toepassen. Ik denk dat dat de verkeerde richting is. De virtuele wereld breidt bijna maandelijks uit met nieuwe toepassingen. En de verlokkingen om toch vooral dit of dat in je bezit te krijgen, groeien in aantal en sterkte. Wereldwijd kennen we een zekere ‘traditie’ om de auteurswet te omzeilen en je ziet dat dat met de voortgang van de techniek op steeds vernuftiger wijze gaat.

Downloadsubsidie

Omdat de media steeds dichter bij de mens komen te staan, wordt het verbieden van illegaal downloaden steeds meer ervaren als een inbreuk op privacy. Dit zijn sterke tendensen die mijns inziens niet te reguleren zijn met restricties. Bovendien, de auteurswet is er vooral voor bedoeld dat auteurs centen zien, niet om verspreiding zoveel mogelijk te beperken. Integendeel. Iedere auteur droomt van wereldwijde roem. Ik stel dan ook voor om het illegaal downloaden zo te gaan regelen, dat de sterkste schouders de zwaarste lasten dragen. Ik verdien niet slecht en koop daarom regelmatig een cd. Omdat ik dat toch mooier vind met boekje. Ik zou ook wel een toeslag willen betalen op een lege schijf.

Bovendien zou ik er niet tegen zijn wanneer er uit algemene rijksmiddelen een ‘downloadsubsidie’ zou komen. Geld dat naar de artiesten en aanverwanten gaat, zodat zij minder te lijden hebben van het illegaal downloaden. Artiesten zouden ook meer kunnen doen aan klantgerichtheid. Het downloaden dus niet als illegaal beschouwen en dan met de wet in de hand een rechtszaak beginnen, maar het illegaal downloaden als een – zeker niet in alle opzichten negatief - gegeven nemen en kijken op welke manier je toch een zeker inkomen kunt veiligstellen. In wezen kan iedereen winnaar zijn. Maar dat kan alleen wanneer we niet meer zo strak op de wet zijn gefixeerd, maar onze blik werpen op de dagelijkse realiteit waarin mensen hun menselijke ding doen.

Marcello Russo is internet project manager en studeerde psychologie en filosofie