Doetinchem en Groenlo demonstreerden woensdag tijden de gemeenteraadsverkiezingen nieuwe stemcomputers mét printer van de firma Nedap. De burgemeesters van de twee gemeenten willen zo snel mogelijk herinvoering van het elektronische stemmen, maar het ministerie van Binnenlandse Zaken (BZK) wil er niets van weten.

De proef gebeurt vandaag op vrijwillige basis. Nadat mensen met het rode potlood hebben gestemd, waarbij een medewerker kiezers uitnodigt de stem nogmaals uit te brengen. Dit is echter bedoeld als test, want de uitslagen hebben geen formeel karakter.

Dat de stemcomputer in Groenlo in dezelfde ruimte staat is niet toevallig. De gemeentes willen niets liever dan zo snel mogelijk terug naar de computer en het potlood in de ban doen. “Bij de laatste VNG-conferentie is zelfs een resolutie aangenomen”, vertelt Herman Kaiser, burgemeester van Doetinchem. Daarbij is volgens hem niet gestemd, maar geapplaudisseerd door de aanwezige burgervaders.

Muitende burgemeesters

Maar op landelijk niveau kunnen de gemeentes niet op veel steun rekenen. Zo weigerde het ministerie van Binnenlandse Zaken toestemming te geven om de proef een formele status te geven. “Bij BZK zijn ze er duidelijk niet happig op, waarom weet ik ook niet want het besluit was niet gemotiveerd”, vertelt burgemeester Heijman van de gemeente Oost Gelre.

Een woordvoerder van het departement legt uit dat een herintroductie niet aan de orde is en ook niet wordt overwogen. Dat standpunt leidt tot onbegrip bij de burgemeesters, die het stemmen op papier classificeren als “19de eeuws”. Ze kondigen dan ook aan campagne te gaan voeren voor de herintroductie van de stemcomputer.

“Tja dat kunnen ze wel vinden, maar aan het afschaffen van de stemcomputers zit wel een geschiedenis vast”, vertelt een voorlichter van Binnenlandse Zaken. “Er is onderzoek gedaan en de beslissing is wel ergens op gebaseerd.” Hij zegt eventuele acties van burgemeesters met interesse tegemoet te zien.

Computer en toch op papier

Nedap, dat zich eerder neerlegde bij de ban op stemcomputers, komt nu met een naar eigen zeggen sterk verbeterde stemcomputer.

De nieuwe stemcomputer neemt niet volledig afscheid van het papier, maar geeft dat een bijzondere rol. Een kiezer maakt zijn keuze op een touchscreen en print een soort kassabon uit. Daarop staat de stem afgedrukt en een versleutelde barcode. Dit gaat vervolgens in een enveloppe, die in een elektronische doorzichtige stembus wordt gestopt. Bij het invoeren van het biljet scant het systeem de barcode en valt de stem in de bus.

Aan het einde van de verkiezingen worden de losse stemmen opgeteld en rolt de uitslag uit het systeem. In geval van twijfel kunnen de enveloppen worden opgemaakt en bekeken worden. Een stemming is dan alsnog handmatig te verifiëren.

Een medewerker van Nedap stelt dat met de kennis van nu er inderdaad wat schortte aan de oude stemcomputers. De nieuwe apparaten zijn volgens het bedrijf betrouwbaar en zorgen wel voor controleerbare verkiezingen.

Angst aanpraten

Dat er een actie heeft plaatsgevonden van de Stichting Wij vertrouwen stemcomputers niet om de stemcomputers te verbannen maakt op de burgervaders weinig indruk. "Er is een actiegroep die probeert mensen angst aan te praten. Waarom ze dat doen, is mij ook niet duidelijk", stelt een van hen.

Rop Gonggrijp, voorzitter van de stichting en ook aanwezig op de persconferentie, snapt die reactie wel. "Natuurlijk is het tellen van stemmen met de hand meer werk", vertelt hij. Maar daar gaat het volgens hem niet om. "De vraag is nu of er twijfel komt als de computer 'de absolute waarheid' spreekt. Gaan we dan echt die enveloppen openmaken en tellen?"

Druk maakt hij zich niet. "De vraag of we terug gaan naar de stemcomputer ligt niet op tafel. BZK spreekt daarover heldere, duidelijke taal."

Op de vraag wie nu voor de proef betaalt en hoeveel goedkoper de verkiezingen kunnen worden, volgt geen antwoord. Ook blijft onduidelijk hoe de gemeenten denken het ministerie te overtuigen van de noodzaak om weer opnieuw stemcomputers aan te schaffen. Morgen heeft Webwereld een videoverslag van de proefverkiezingen.