Dat heeft de rechtbank Den Haag besloten in de rechtszaak tegen legesheffing door de gemeente Kaag en Braassem. Die zaak is aangespannen door Webwereld-redacteur Brenno de Winter die in april vorig jaar een nota kreeg van die gemeente voor het in behandeling nemen van zijn wob-verzoek (wet openbaarheid bestuur).

NOiV-beleid keuren

Onderzoeksjournalist De Winter heeft Nederlandse gemeenten bestookt met wob-verzoeken om het gebruik van open standaarden en open source voor hun ict te bekijken. Dit om te zien hoe het is gesteld met de naleving van het actieprogramma NOiV (Nederland Open in Verbinding), dat de overheid zichzelf oplegt. In totaal zijn 441 gemeenten aangeschreven.

Uiteindelijk zijn de meeste gemeenten met gegevens gekomen over hun uitvoering van het NOiV-beleid. In sommige gevallen is dat schoorvoetend gebeurd en in enkele gevallen zelfs met actieve tegenwerking. Binnen een week na het indienen van de wob-verzoeken is al duidelijk geworden dat een groep gemeenten besloot overleg te voeren hoe ze die informatie-aanvragen konden frustreren of zelfs blokkeren.

Kosten in rekening brengen

Zo adviseerde een ambtenaar van de gemeente Boxtel het verzoek maar te negeren, terwijl een collega in Eindhoven bedacht om kosten te maken en die door te belasten aan de aanvrager, dus de burger die inzage wil in het overheidsbeleid waar hij of zij wettelijk recht op heeft. Dit heeft nog tot Kamervragen geleid, waarbij uit de antwoorden is gebleken dat de heffing van een vergoeding mogelijk toch is toegestaan.

Het idee van kosten rekenen is aanvankelijk enthousiast opgepakt door diverse gemeenten. Vooral Apeldoorn, Boekel Groesbeek, Kampen en Heerlen zijn daarbij een belemmering om bij informatie te komen. Zij stuurden een leges-aanslag op voor het in behandeling nemen van een verzoek, het nemen van een beslissing, het leveren van een digitaal bestand, “voor een Wob-verzoek”, het zoeken in het archief. Uiteindelijk hebben de 'facturerende' gemeenten besloten de heffing in te trekken.

VNG versus NOiV

Boxtel heeft uiteindelijk excuses aangeboden. Het 'negeeradvies' van die gemeente lijkt echter overgenomen door de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG). Die weigert eerst inzicht te geven in zijn uitvoering van het NOiV-beleid, adviseert gemeenten vervolgens om vooral leges te berekenen, en heeft tot slot zelfs gesteld dat open standaarden "compleet overbodig" zijn.

De vereniging verdedigt de afwijzing van het wob-verzoek van De Winter met het argument dat het geen bestuursorgaan is. De VNG sluit echter wel raamovereenkomsten voor gemeenten, waaronder ook NOiV-overeenkomsten, werpt De Winter tegen. Zo is in 2005 een raamcontract getekend met Microsoft voor software op desktops. De Webwereld-journalist heeft de VNG dan ook aangeklaagd voor de weigering openheid van zaken te geven.