Gouden bergen voor satellietinternet

De satellietbranche ziet satellietinternet maar wat graag van de grond komen. Uit de standaard satelliettoepassingen zoals televisie valt niet zoveel extra geld meer te halen, aldus Frank Zeppenfeldt van de European Space Agency (ESA). "Er zijn nu duizenden dealers over heel Europa die hiervoor hun diensten aanbieden." De markt is krap en dus zoeken ze naar nieuwe communicatietoepassingen voor de satelliet, waaronder internet.

De techniek achter satelliet via internet zat de laatste tijd in ieder geval in de lift. Een paar jaar geleden kon men via de satelliet nog alleen maar informatie downloaden. Als iemand wilde uploaden dan moest hij alsnog inbellen met zijn modem. Bij de provider werd de up- en de downstream vervolgens gecoördineerd.

Het zogenaamde éénweg satellietverkeer wordt door veel aanbieders nog steeds ondersteund. Het is echter niet zo populair omdat telefoontikken nog steeds betaald moeten worden en omdat de uploadsnelheid belabberd is.

Sinds kort zijn er echter ook tweewegschotels te koop, die zowel kunnen zenden als ontvangen. Het voordeel is natuurlijk dat er geen aparte verbinding meer nodig is om informatie te verzenden. De kosten van de apparatuur zijn echter aanmerkelijk hoger. Zo hoeven de totale hardwarekosten voor een éénwegverbinding niet hoger te zijn dan 250 euro. Een tweeweg-satellietschotel alleen al kost zo'n 3000 euro.

Satellietinternet in Nederland

Zo'n 10 procent van Nederland moet het nu doen zonder adsl- of coax-breedband, zo melden de officiële cijfers van KPN. Volgens satellietaanbieder Hertzinger is 20 procent breedbandloos. In ieder geval moeten delen van Limburg en Drenthe het zonder breedband via de kabel doen, net als een aantal andere gebieden buiten de Randstad. Dat wil nog niet zeggen dat alle hoop voor satellietaanbieders is vervlogen. Volgens onderzoeksbureau Strategy Analytics heeft 13,7 procent van alle internetters in Nederland nu breedband.

Hans Durivou koos een jaar geleden voor een tweewegsatelliet. In zijn woonplaats Loosdrecht was nog geen breedband via de kabel en het zag er ook niet naar uit dat die er binnen korte tijd zou komen. "Toen heb ik gekozen voor MaxSat, die toen nog de enige aanbieder was van tweewegsatelliet-internet." Volgens Durivou beviel het goed. "Maar het hangt er wel van af waar je het voor gebruikt."

"De grote kracht van een satelliet is downloaden. Je krijgt een stream die niet afzwakt. Toentertijd haalde ik constant 512 kb per seconde." De beveiliging van de data zit volgens hem als geramd dankzij goede beveiligingsencryptie. "De weg van de satelliet tot mijn pc fungeerde als één grote firewall", aldus Durivou.

Een webserver draaien raadt hij echter af. Hij had in het begin grote problemen met de routing van de informatie en bovendien was de server lang niet altijd te bereiken. "Vooraf werd me gezegd dat ik alleen bij zwaar onweer geen ontvangst zou hebben maar de verbinding deed het bij gewone bewolking soms al niet goed."

Volgens Durivou is de ontvangst tegenwoordig wel beter omdat veel aanbieders zijn overgestapt op een schotel met een doorsnede van 89 centimeter in plaats van de 74 centimeter van zijn schotel. Inmiddels heeft adsl in Loosdrecht zijn intrede gedaan en is ook Durivou erop aangesloten.

Het aantal bedrijven dat in Nederland satelliet aanbiedt, is in ieder geval legio. Omdat een signaal via bijvoorbeeld de Astra-satelliet overal in West-Europa bereikbaar is, kan elke aanbieder overal in Europa zijn diensten aanbieden. Probleem is wel dat de hard- en software geïnstalleerd moet worden. Een aanbieder uit Ierland zal dus moeilijk die service kunnen geven, en omdat er nogal eens iets mis kan gaan is een goede service niet onbelangrijk.

Tot nu toe loopt de belangstelling van nog niet storm. Hertzinger, volgens eigen zeggen de grootste aanbieder van satellietinternet in Nederland, heeft zo'n 130 tweeweg-abonnementen lopen. Ze komen sinds Hertztinger op de markt actief is, druppelsgewijs binnen, aldus het bedrijf. Aramiska heeft in Nederland vijftig klanten sinds haar introductie in december en is nog niet uit de rode cijfers. In heel Europa zijn het er iets meer dan duizend, waarvan het merendeel in Groot-Brittannië.

Voor- en nadelen

Zal satellietinternet in Nederland ooit de rol van adsl overnemen? Zeppenfeldt is daar resoluut over: "Nee." Ten minste, niet voor de consumentenmarkt. "Adsl is goedkoop en het is praktisch. Satellietschotels raken in een harde storm bijvoorbeeld uit positie en de opstartkosten blijven ook in de toekomst duur."

Er zijn meer nadelen. Zo is een satellietverbinding niet aan te raden voor fervente spelers van online behendigheidsspelletjes. Een satelliet staat namelijk op zo'n 34.000 kilometer van de aarde. Een satellietsignaal moet op zijn minst heen en terug en legt dus in ieder geval 68.000 kilometer af. Deze reis levert een vertraging op van 0,3 seconde. Tegen de tijd dat er een respons terugkomt zijn we 0,6 seconde verder. Geen ramp voor de bezoeker van een website, maar als je net een schot hebt afgevuurd wil je wat sneller resultaat zien.

Ook kunnen de installatiekosten oplopen tot 500 euro. Schotelontvangers moeten vrij precies gericht staan naar de satelliet waar ze informatie van ontvangen. Veel gebruikers zullen niet de expertise in huis hebben om de schotels onder de goede hoek te plaatsen.

De satelliet kent echter ook voordelen. Een satelliet heeft bijvoorbeeld niet zo'n last van 'bottlenecks'. Downstreams van ettelijke MB's per seconde zijn technisch geen probleem. Het is aan de aanbieder hoeveel snelheid die zijn klanten gunt.

multicasting

De satellietverbinding kent in vergelijking met breedband via de kabel een groot voordeel. Zoals bekend kan een satelliet een signaal uitzenden naar meerdere ontvangers tegelijk. Een bekend voorbeeld is het tv-signaal dat door miljoenen mensen wordt ontvangen. Deze toepassing werkt ook voor dataverkeer.

ESA sponsort op dit moment een schoolproject in Groot-Brittannië dat gebruik maakt van deze toepassing. Zeppenfeldt laat een computerprogramma zien waarin veel video voorkomt. In zijn geheel is het pakket te groot om op een harde schijf te zetten. Wekelijks wordt een deel van de taken die de leerlingen moeten doen naar de duizend scholen gestuurd die aan het project meewerken.

"En zo zijn er meer toepassingen", zegt Zeppenfeldt terwijl hij naar een server wijst. "Hiermee worden digitale films van hoge kwaliteit naar dertig à veertig bioscopen tegelijkertijd gestuurd." De films hebben een datagrootte van ettelijke gigabytes. Op deze manier hebben alle bioscopen de films tegelijkertijd binnen en hoeven ze niet bang te zijn dat er onderweg iets met de banden gebeurt.

Ook consumenten kunnen van het multicasten profiteren. Bij de Engelse éénwegaanbieder Europe Online, kunnen gebruikers grote bestanden die ze op internet vinden in een wachtrij zetten. De bestanden worden vervolgens op volgorde verstuurd naar alle leden van Europe Online, zonder extra kosten voor de provider zelf.

laaghangende satellieten

Een paar jaar geleden was er nog goede hoop op een alternatief voor de huidige satellieten die hoog boven de aarde zweven. Een aantal bedrijven had het plan om een batterij satellieten te lanceren die op een veel lagere baan zouden circuleren, op zo'n 290 tot 500 kilometer afstand van de aarde.

De ontvangstapparatuur kon zo veel kleiner worden, klein genoeg om in mobiele telefoons te verwerken. Ook zou er veel minder vertraging zijn tussen zender en ontvanger omdat het signaal bijvoorbeeld nog maar 300 kilometer omhoog hoeft in plaats van 34.000 kilometer.

Motorola investeerde bijvoorbeeld 5 miljard dollar in satellietmaatschappij Iridium. Het bedrijf bracht 88 satellieten in de lucht voor mobiele satelliettelefonie. De satellieten van Iridium rondden hun baantjes om de aarde en de service liep, maar helaas, het project is in 2001 een stille dood gestorven. Iridium had 55.000 klanten, veel te weinig om de opstart- en onderhoudskosten te dekken. Bellers moesten 2 á 3 euro per minuut betalen, maar ook met zulke belkosten kon de schuld niet worden ingelost; het bedrijf ging failliet.

Eind 2001 is Iridium voor 25 miljoen dollar gekocht, een schijntje van de opstartkosten. Nu wordt het bedrijf in leven gehouden dankzij een financiële injectie van het Pentagon. Die investeerde 75 miljard dollar in de satellietconstellatie zodat 20.000 defensiemedewerkers er voor twee jaar onbeperkt gebruik van mogen maken.

Laaghangende satellieten maken volgens Zeppenfeldt geen schijn van kans meer. "Het was 15 jaar geleden toen die systemen voor het eerst op de tekentafel verschenen. Toen wist men dat er een snellere manier zou moeten komen om data te verzenden. De techniek heeft hen allang ingehaald. Die satellieten zijn veel te duur om te onderhouden en iedereen heeft nu al een goede mobiele telefoon-verbinding. Alleen in een gebied als de Sahara is men nog verstoken van mobiele communicatie."

kosten

De kosten van internet via de satelliet hangen af van wat voor service de klant kiest: Een tweewegverbinding, of een éénwegverbinding. Ook kan de dure tweewegapparatuur eventueel gehuurd worden.

Bij Hertzinger krijgen klanten bijvoorbeeld voor 2560 euro een schotel van 89 centimeter en een zend/ontvangst kast. Installatiekosten zitten hier niet bij. Het maandabonnement is 94 euro per maand. Daarvoor levert Hertzinger een downloadsnelheid van 512 kbps, een uploadsnelheid van 64 kbps en onbeperkte downloadoverdracht.

Bij Aramiska kost het goedkoopste abonnement, inclusief huur van de hardware, 299 euro per maand. Klanten krijgen eveneens een downloadsnelheid van 512 kbps. De uploadsnelheid is 128 kbps. Als ze hun apparatuur willen kopen zijn ze daar, inclusief installatiekosten, 4900 euro kwijt. Een maandabonnement kost bij koop 149 euro per maand.

Europe Online biedt een éénwegverbinding aan, dat scheelt flink in de kosten van zowel apparatuur als abonnement. De gebruiker betaalt voor het goedkoopste tarief 25 euro per maand. Wel heeft de klant een surflimiet van 1 GB. De hardware kost in totaal 269 euro, inclusief een schotel met een doorsnede van 55 centimeter.