Dat blijkt uit brieven die de Algemene Rekenkamer naar de Tweede Kamer en publicist Hans Sleurink heeft gestuurd (zie onderaan). Die laatste had een zeer kritische brief naar de onderzoekers gestuurd, omdat hij twijfelt aan de gebruikte methodiek en van mening is dat de rekenmeesters niet als toezichthouder maar een politiek standpunt innemen

Weinig tijd

Het onderzoek, dat een half jaar in beslag heeft genomen, leidde niet tot een antwoord op de vraag hoeveel geld er te besparen is met open-sourcesoftware. Na publicatie van het rapport werd duidelijk dat de Tweede Kamer behoorlijk kritisch is. Nu erkent de Rekenkamer niet volledig te zijn geweest.

Zo schrijven ze dat wel is gekeken naar kosten van closed source producten als deze moeten worden geupgrade, maar dat daar geen prijskaartje aan is gehangen. “De reden voor het laatste is dat de hiervoor vereiste informatie niet eenvoudig uit de administratie te halen is”, stellen ze. “Het was derhalve onmogelijk deze informatie te achterhalen binnen de voor het onderzoek beschikbare tijd.”

Gebrekkige administraties

Dat het moeilijk is met een berekening te komen rond kostenbesparing, is goed verklaarbaar voor de rekenkamer. “Wij constateren dat er beperkingen in het beeld zijn, niet dat een goed beeld op de ICT-uitgaven van de overheid ontbreekt. De administraties van de ministeries, zowel de financiële administratie als die van het licentie- en applicatiebeheer, zijn er niet (specifiek) op ingericht om inzicht te bieden in de uitgaven op het gebied van ICT”, schrijven ze dan ook. “Ministeries zijn daar ook niet toe verplicht.”

Dat er dus geen antwoord op vragen kwam, is volgens hen dan ook logisch. “Wij hebben geen totale besparing berekend omdat het beschikbare cijfermateriaal zich daar niet toe leent. Wel hebben wij pogingen daartoe ondernomen.”

OSSLO heeft wel een berekening gemaakt, maar die is niet bruikbaar: “Wij hebben het ICT-kostenmodel van de OSSLO niet toegepast, omdat het niet geschikt is om de totale ICT-kosten, softwarelicentiekosten en softwareonderhoudskosten in beeld te brengen.”

Tegenstrijdige verklaring

Dan is er nog een ander kritiekpunt, dat de Rekenkamer de besparingen van open sourcesoftware bij een grote uitrol heeft onderschat, omdat één licentie afdoende is voor een onbeperkt aantal gebruikers. De reactie van de Rekenkamer hierop is tegenstrijdig.

"Een hoger aantal gebruikers leidt echter niet tot een hogere feitelijke besparing. Wel dalen de kosten per opensourcesoftware-gebruiker omdat het ministerie de hiervoor benodigde extra investering op nihil schat", schrijft de Rekenkamer.

Toch goede methodiek

In een reactie aan Sleurink, die jaarlijks het Open Source Jaarboek publiceert, stelt de Rekenkamer het huiswerk wel goed te hebben gedaan. De methodiek deugt en ze hebben bevoegdheden niet overschreden. Sleurink zelf kan daar niet op reageren, omdat Webwereld en de kamerleden de brief aan hem eerder in bezit hadden dan hij zelf. “Ja die brief zat vanochtend pas bij de post”, stelt hij dan ook.

Voor GroenLinks zijn de antwoorden onbevredigend. “Uit de antwoorden van de Algemene Rekenkamer op vragen vanuit de Tweede Kamer naar aanleiding tot haar onderzoek naar mogelijke besparingen van de overheid door gebruik van open source komt vooral naar voren dat door beperkingen in mandaat, tijd en het type onderzoeksvragen naar mijn mening geen algemene conclusies kunnen worden verbonden”, zegt kamerlid Arjan El Fassed. “Bovendien beperkt het onderzoek van de Algemene Rekenkamer zich tot kerndepartementen terwijl het alternatieven geeft hoe er met deze beperking zou kunnen worden omgesprongen.”

Nieuw onderzoek

Juist de aandacht voor ministeries is dan ook te beperkt voor hem. “Het is duidelijk dat nader onderzoek met name op het niveau van decentrale overheden mogelijk moet zijn”, stelt hij dan ook. “Daarbij zou ook de tijd moeten worden genomen om een inventarisatie te maken naar ervaringen in vergelijkbare landen.” El Fassed noemt het onhoudbaar dat Minister Donner van Binnenlandse Zaken volhoudt dat er geen nader onderzoek nodig is.

Antwoorden Rekenkamer aan 2e Kamer Brief Rekenkamer Aan Sleurink