In De Balie in Amsterdam kruisten politici, belangenorganisaties, wetenschappers en ervaringsdeskundigen de verbale degens tijdens “Grote Downloaddebat in aanloop baar de verkiezingen.

Auteursrechten zijn nog nog nooit zo'n prominent verkiezingsthema geweest. Een ding werd duidelijk tijdens het levendige debat: het huidige systeem voldoet niet en moet op de schop. Over de vraag hoe dat moet, zijn de partijen het fundamenteel oneens.

Geen keuze

Maar hoe graag iedereen ook verandering van het auteursrechtensysteem wil, het is onwaarschijnlijk dat op korte termijn veel zal veranderen. Professor Bernt Hugenholtz, hoogleraar Informatierecht met specialisatie op het gebied van het intellectueel eigendom, sloeg de aanwezigen alle hoop uit handen: “We zitten bijvoorbeeld vast aan internationale verdragen.”

Hugenholtz wijst bijvoorbeeld op de Berner Conventie uit 1886 waar we in Nederland sinds 1912 aan gebonden zijn. Die waarborgt het reproductierecht en regelt een minimum termijn dat rechten blijven bestaan van vijftig jaar na de dood van de maker. “We zitten vast aan het TRIPS verdrag van veel recentere datum van 1994 dat onderdeel uitmaakt van het Wereld Handelsverdrag”, weet de hoogleraar. Hierin omhelst ons land de Berner Conventie opnieuw en opzeggen zou ons op enorme sancties komen te staan.

En dan is het nog het WIPO-verdrag uit 1996 dat het auteursrecht op internet regelt en binden zeven Europese Richtlijnen onze bewegingsvrijheid ook nog behoorlijk. “Wat kan dus niet? Het auteursrecht afschaffen”, stelt de professor en wijst op de Piratenpartij, die dat nou net wel wil. Ook het legaliseren van downloaden en uploaden kan dan ook niet zomaar. Zoiets is alleen mogelijk als alle rechthebbenden toestemming geven.

Remixen

Volgens Hugenholtz is het wel mogelijk om muziek te remixen, zodat een nieuw werk ontstaat zonder juridische problemen. Gespreksleider Francisco van Jole vraagt zicht vervolgens af wat een remix is en of dan eigenlijk niet alle muziek kinderlijk eenvoudig rechtenvrij kan worden.

Voor Tim Kuik van Stichting Brein is het duidelijk dat er niets kan veranderen zonder dat de makers toestemming geven. “Aan de basis daarvan ligt dan wel dat de auteur het recht heeft om dat te doen. Dan moet het toestemmingsrecht om dat downloaden toe te staan toch terug naar die maker, maar op het ogenblik is hem dat afgenomen wat film, muziek en digitale boeken betreft”, stelt hij dan ook. Hugenholtz benadrukt dat die toestemming wel eens kan komen, omdat handhaving niet gaat werken.

Heffing of handhaven

Voor de politici is de problematiek wel helder, omdat de Commissie Gerkens onderzoek naar het auteursrecht heeft gedaan. “Het is of een heffing of een ander systeem waar de makers toch hun geld krijgen”, stelt Fred Teeven, kamerlid voor de VVD.

“Het is duidelijk dat we weer in een zaal zitten gevuld met juristen, allemaal mensen van de industrie, terwijl zowel de consument – de burger – als de auteur gedupeerd is”, zegt Samir Allioui van de PiratenPartij. “Consumenten moeten zich aan de wet houden, maar als die niet te handhaven is dan heeft de wetgever, niet de rechter, iets verkeerd gedaan.”

Downloadverbod

Voor SP-politica Arda Gerkens is het duidelijk dat eerst de muziekindustrie aan zet is. “Zij moeten met een goed aanbod komen”, betoogt ze. Zodra dat er is en mensen betaalbaar kunnen gebruik maken, moet er wat haar betreft een downloadverbod komen. In haar ideaalbeeld kunnen burgers het filesharen afkopen. Wat haar betreft komt er geen deep packet inspection op al het internetverkeer en wordt er ook niet actief gehandhaafd. “Als het aanbod goed is dan is het illegale verwaarloosbaar klein. Dan hoef je niet te handhaven.”

GroenLinks wil toch inzetten op het aanpassen van de wetgeving. “Het is goed om te beseffen dat Auteursrecht geen natuurwet is. Het is honderd jaar geleden ontstaan en het is door de lobby van de entertainmentindustrie verder dichtgetimmerd”, stelt kamerlid Mariko Peters. Ze vraagt zich dan ook af of dit recht nog wel past bij het consumentengedrag van deze tijd.

Martijn van Dam van de PvdA wijst erop dat de heffingen vanuit Europa worden opgelegd, maar dat niets in de weg staat om deze op nul euro te zetten.

Doodstraf

Volgens Niels Aalberts (voormalig agent van artiest Kyteman) heeft de muziekindustrie zelf veel kansen laten liggen en jarenlang het verkeerde gedaan. Muziekdienst Spotify is een goede stap “maar wel dertien jaar na Napster”. Hij vergelijkt dit dan ook met een wc-pot, die is weggehaald terwijl er 13 jaar lang wel bekeuringen voor wildplassen zijn geschreven.

Bits of Freedom en de Consumentenbond zien in de plannen voor een downloadverbod vooral een dreiging voor de burger. "Dan ben je bezig met het ontnemen van mogelijkheden in plaats met het faciliteren van dingen", vertelt Leah Postma van de Consumentenbond. BoF-directeur Ot van Daalen hamert vooral op de inbreuk op burgerrechten, die handhaving en tracking via bijvoorbeeld deep-packetinspection zal betekenen.

Mocht alles falen dan heeft Hugenholtz nog wel een optie: strenger straffen. “Dat moeten we maar niet doen als u het mij vraagt”, stelt hij. Als voorbeeld grapt hij dat een gevangenisstraf van twintig jaar een mogelijkheid is. Als iemand uit de zaal roept dat de doodstraf een optie is, erkent hij dat. “ACTA zou dat [het strenger straffen – redactie] wel regelen, maar dat verdrag is nog niet getekend en dat moet ook maar zo blijven.”

Het Grote Downloaddebat is hier terug te kijken.