Mocht je het nog niet hebben vernomen: Canonical heeft klip en klaar gemaakt dat Unity 8 de nek is omgedraaid en dat de eerstvolgende LTS van GNOME wordt voorzien. Sommige diehard fans zullen wellicht niet onverdeeld gelukkig zijn met deze ontwikkeling, maar het is niet zo'n slechte zaak als het lijkt.

Verschillende interfaces

Lang geleden (nou ja, voor IT-begrippen dan) was Ubuntu uitgerust met desktopomgeving GNOME 2 en die was geliefd. In die dagen werden er een handvol desktopinterfaces gebruikt: het leeuwendeel bestond uit GNOME- en KDE-gebruikers en mensen die iets lichts en snels zochten zonder de schwung kozen voor XCFE en LXDE.

Er ontstonden problemen met versie 3 van GNOME, die controversieel was bij diverse gebruikers. Het leverde zelfs een nieuwe distributie op: MATE was een fork van GNOME 2 en deze interface leidde tot Ubuntu MATE. Ondertussen bleef Ubuntu GNOME het GNOME-project volgen en werd versie 3 van de desktop geleverd.

Nieuwe desktop

De eerste Unity-interface was in 2010 bedoeld voor netbooks. (Ik heb nog steeds mij Eee PC uit die tijd.) Netbooks waren geen lang leven beschoren en werden uit de markt geduwd door tablets, Chromebooks en ultrabooks. Unity bleef. Als je GNOME miste, kon je gewoon Ubuntu GNOME gebruiken: dezelfde desktop, maar dan met GNOME in plaats van Unity. Kubuntu is er voor de mensen die liever KDE hebben.

Ubuntu is een grote speler in de Linux-wereld. Het is relatief eenvoudig te installeren, overal zijn .deb-softwarepakketten die je kunt gebruiken en de gebruikerservaring heeft waarschijnlijk een van de kortste leerprocessen van alle Linux-varianten. Met de grote basis aan pc-gebruikers binnen Linux, heeft alles wat Ubuntu doet een grote impact op de Linux-wereld.

Een vergelijking van Unity met GNOME 3:

Het verlaten van Unity is een omslag voor Canonical, het bedrijf dat Ubuntu maakt. Er was kritiek op Canonical dat een eigen pad insloeg en het wiel opnieuw probeerde uit te vinden in plaats van het verbeteren van bestaande projecten. Door Unity los te laten, maakt Canonical weer ontwikkelaars vrij voor het werk aan andere projecten. In een blogpost waarin de beslissing werd aangekondigd, schrijft Canonicals oprichter Mark Shuttleworth dat er actief wordt ontwikkeld voor de toekomst van de desktopversie en diens LTS'en.

Meer aandacht

Bijdragers van Ubuntu kunnen nu ook meewerken met het GNOME-project. Daarin hoef je geen licentieovereenkomst te tekenen, wat een issue was voor critici van Canonical. Daarbij zorgt de overstap voor meer GNOME-gebruikers en meer ontwikkeling voor het project, omdat gebruikers om features vragen en bugrepportages indienen. Voor gebruikers betekent het vooral een consistentere ervaring tussen Ubuntu en andere Linux-distributies en dat is goed voor de Linux-community. Maar het is niet allemaal goed nieuws.

Want er verdwijnt meer en niet in de laatste plaats Canonicals doel om desktops en mobiele apparaten te verbinden in één gestroomlijnde interface voor alles, zodat je je smartphone als pc kunt gebruiken. Daarover gesproken, het verdwijnen van Unity betekent ook dat net als Firefox OS eerder al, Ubuntu-telefoons en -tablets zullen verdwijnen. Dit betekent dat consumenten weer een keus minder hebben. Ook als je niet graag hebt dat je persoonlijke data bij een groot bedrijf uitkomt (Apple en Google), heb je nu nog maar heel weinig opties.

Weg met Mir

Officieel weten we nog niets over Mir, maar je kunt er gevoeglijk vanuit gaan dat dit project ook verdwijnt. X.org, Wayland of Mir zijn het onderdeel van het besturingssysteem dat daadwerkelijk de pixels van de grafische omgeving uittekent. Zonder videoserver heb je in principe alleen een tekstgebaseerde console. Wayland is de grote opvolger van het verouderende X.org, maar ook hierin ging Canonical zijn eigen weg met alternatief Mir.

Fedora is overgestapt op displayserver Wayland en dat bevalt aardig, zeggen deze open source-kenners:

Omdat het de bedoeling was dat Mir de basis zou vormen van Unity 8, heeft Mir zijn reden voor bestaan eigenlijk verloren. Een Ubuntu-ontwikkelaar zei tegenover Ars Technica dat het gebruik van Mir simpelweg geen optie meer is, wat zo goed als een bevestiging is dat Mir verdwijnt. Of Wayland al meteen in 18.04 wordt gebruikt of X11 weer wordt gebruikt, is nu nog niet helemaal duidelijk.

Naar Ubuntu GNOME

In de volgende LTS wordt in essentie Ubuntu GNOME de hoofdrelease voor de pc-versie van Ubuntu. Als je nu Unity gebruikt, verandert er weinig aan applicaties, maar zal de interface anders zijn. Hoewel Unity heel anders lijkt, leent het al veel van het GNOME-project. Applicaties worden opgebouwd met het GTK 3-framework, net als apps van de GNOME 3-desktop. Veel van de instellingen van Ubuntu (zoals de vensters waarmee je Helderheid en Vergrendeling of Energie aanpast) zijn precies dezelfde toepassingen van GNOME.

En zo ziet GNOME 3 er in de recentste LTS uit van Ubuntu GNOME:

Er is overigens wel een aantal verschillen met de Unity-desktop. Dat is vooral de balk met pictogrammen aan de linkerkant niet aanwezig in de standaardview van GNOME. Hier heb je een traditioneler menunavigatiesysteem met uitvouwende vensters en je hebt een snelle start-balk om apps vanaf te starten. Verder is het zoeken naar applicaties en bestanden niet zo gek veel anders in GNOME dan in Unity, de locatie ervan is vooral anders. Dat betekent dat je daar even aan moet wennen, maar niet dat je een fundamenteel andere procedure moet hanteren.

Terug naar de roots

Al met al is de overstap van Unity naar GNOME niet eens verkeerd voor de community, omdat het Canonical in lijn brengt met andere distributies die voor GNOME en displayserver Wayland ontwikkelen. In plaats van verdere fragmentatie met een eigen interface, levert dit consistentere ontwikkeling op. Voor mensen die niet anders dan Unity gewend zijn, is dit wellicht een radicalere wijziging; voor de mensen die het OS al langer gebruiken zal dit aanvoelen als Ubuntu's terugkeer naar de roots.