ISDN is een afkorting van Integrated services digital network. Het gaat hier dus om digitale telefonie, de efficiëntie van de verbinding maakt het mogelijk om zowel een goede kwaliteit te bieden als meerdere kanalen toe te voegen. Standaard is er een datakanaal waarmee het kiezen van een nummer of het overgaan van de telefoon wordt geregeld en er zijn een of meer b-kanalen waar gesprekken of data van de eindgebruiker over worden verzonden. Zo wordt ISDN-2 aangeboden waar de 2 staat voor de twee gelijktijdige b-kanalen die beschikbaar zijn, en daarnaast heb je ook ISDN-15, ISDN-20 en ISDN-30.

KPN wil de gebruikers echter graag op VoIP telefonie laten overschakelen, waarbij het internet de drager is van de gesprekken, en het uitdelen van nummers en het routeren van de gesprekken eenvoudig met software kan worden geregeld. ISDN onderhouden vindt KPN te duur, dus is aangekondigd dat ISDN gaat stoppen. Op 1 september is ISDN-2 aan de beurt, de ISDN-15, 20 en 30 verbindingen mogen nog een jaar langer blijven, tot 1 oktober 2021. Het aantal gewone telefoonaansluitingen, ISDN of analoog, is van 2008 tot 2016 gedaald van 7 miljoen naar minder dan 1 miljoen. Ongeveer 20% hiervan was ISDN, althans op het hoogtepunt. Met zo'n grote daling klinkt het natuurlijk logisch dat een goedkopere infrastructuur wordt aangeboden.

Tal van telefoniebedrijven en IT-bedrijven roepen nu om het hardst dat de klant eindelijk eens de ouderwetse ISDN kan opruimen en kan gaan profiteren van de Voice Over IP (VoIP). Behalve veel meer mogelijkheden zou het ook allemaal veel goedkoper zijn. Maar is dat ook zo?

Een van de opmerkelijkste voorstellen als alternatief voor ISDN komt natuurlijk van KPN zelf. KPN verwijst naar KPN Eén, hun VoIP -dienst. Gedurende ongeveer anderhalf jaar kreeg ik zelf, als gebruiker van ISDN-2, een brief met de tekst "ISDN stopt, wij helpen u graag verder". Maar als ik mijn telefoniepakket en mogelijkheden naar KPN Eén besprak bleek dat helemaal geen gunstig alternatief te zijn. Een van de eigenschappen van ISDN-2 is dat je vier nummers kunt gebruiken en ook vier aansluitingen in je pand over een centrale, standaard is dat de Quattrovox, kunt laten lopen. Je bent volkomen vrij in welk nummer je toekent aan welk telefoontoestel. Uiteraard mag dat ook een ander data-apparaat zijn zoals een fax, maar die zal nog maar op weinig plaatsen te vinden zijn.

Zelf gebruik ik mijn faxnummer al vele jaren niet meer, en van de vier nummers gebruik ik er maar twee, waarvan één zakelijk. Meerdere toestellen worden standaard vanaf het zakelijk nummer gebeld. Voor inkomende gesprekken maakt dat niet uit. Alle aangesloten toestellen gaan over, ongeacht welk nummer er wordt gebeld. Uitgaand maakt het dus wel een verschil, alleen de als zakelijk bestemde toestellen bellen uit met het zakelijk nummer, privétoestellen met het privénummer.

Ongeacht de verdeling van deze maximaal vier lijnen (waarvan dus 2 gelijktijdig, plus de mogelijkheid van een wisselgesprek) is er één abonnementstarief aan verbonden. In mijn geval heet dat BelVrij Altijd, wat de laatste jaren steeds zowel duurder als uitgebreider is geworden.

Op dit moment vallen alle belkosten in ruim 80 landen eronder, zonder starttarief en zonder beperking. Zowel mobiele nummers als vaste nummers; tot een aantal jaren geleden moet je juist wel betalen voor bellen naar mobiele nummers in dit pakket. Zaken als onderling doorverbinden of bellen, doorschakelen naar interne of externe nummers, wachtstand, ruggespraak, tijdblokkering voor inkomende gesprekken op bepaalde tijdstippen, per poort, zijn allemaal mogelijk. Waarschijnlijk is dat voor veel gebruikers van het huidige ISDN, vaak kleine ondernemingen, ook allemaal ruim voldoende.

Voip

En daar komt nu het grote verschil met VoIP. Voor VoIP wordt het aantal aansluitingen geteld, en voor iedere aansluiting geldt dat je het tarief moet betalen wat bij de abonnementsvorm hoort. Als je niet zoveel belt met je vaste telefoon kun je heel voordelig een VoIP abonnement nemen. Mogelijk betaal je maar een paar euro voor iedere aansluiting, dat is een toestel dat er gebruik van kan maken en een of meer nummers, en worden je belkosten weliswaar berekend, maar zeker binnen Nederland is dat vaak maar enkele centen per minuut.

Bel je niet veel dan ben je waarschijnlijk goedkoper uit met VoIP. Maar als je vaker belt is VoIP helemaal niet zo interessant in veel gevallen. Ten eerste zijn er bedrijven die bellen binnen een bepaald gebied, meestal alleen Nederland, voor een vast bedrag aanbieden maar in de kleine lettertjes hebben ze het over fair use. Meerdere keren heb ik gezien dat daar 500 minuten per maand mee wordt bedoeld, dat is een goed kwartier per dag. En dat is voor veel zaken een veel te klein aantal. Maar zelfs als je abonnement onbeperkt bellen toestaat is het vervangen van ISDN zoals nu bestaat al heel snel duurder. Omdat je dus vier lijnen kon gebruiken, waarvan twee gelijktijdig zou je voor een gelijkwaardige vervanging vier keer het afkooptarief moeten betalen voor dat onbeperkt bellen. En waarschijnlijk is bij veel ISDN aansluitingen het belgedrag vergelijkbaar als dat van mij: op één lijn, de primaire zakelijke lijn, wordt veel gebeld, maar op de andere lijnen veel minder.

Met ISDN is dat geen probleem, omdat alles bij elkaar in 1 abonnement staat, maar met VoIP betaal je waarschijnlijk voor alle toestellen teveel behalve het meest gebruikte, tenminste als je voor een vast bedrag belt. Daarnaast blijken er veel minder varianten te zijn voor onbeperkt bellen dan in het standaard KPN-pakket. Ik heb althans geen pakket gevonden waarmee ik belangrijke delen van de wereld zonder kosten kan bereiken waarvan de maandkosten zelfs maar in de buurt liggen van het ISDN-pakket van KPN. En dat geldt dus allemaal net zozeer voor het alternatief dat KPN steeds aanbeveelt, KPN Eén. Ik heb een aantal malen mijn verhaal gedaan en tijdens het laatste contact hoorde iets opmerkelijks. Vanwege de privacywetgeving mag de KPN afdeling waar ik ISDN klant ben geen details over mijn abonnement verstrekken aan KPN Eén. Als ik dat vrijwillig vertel moet men inderdaad toegeven dat een vergelijkbaar product bij dat bedrijf echt heel veel duurder is.

Alternatieven

Het vinden van alternatieven is dan ook nog niet zo simpel. Ik lever hoe dan ook in op de flexibiliteit om vanaf verschillende plaatsen onbeperkt te kunnen bellen. Dat laatste is nu ook niet een heel groot probleem, ik kan het ook beperken tot twee dect-toestellen die ik meeneem naar de ruimtes waar ik nu vandaan bel en waar nu een vast toestel staat. Lastiger is dat een deel van de aanbieders je eigenlijk hun product wil verkopen in combinatie met een internetabonnement. KPN Eén is daar natuurlijk een voorbeeld van. Maar veel traditionele internet aanbieders halen veel lagere snelheden dan aanbieders met glasvezel, relatief beperkt beschikbaar in Nederland, of kabel, waarvan Ziggo landelijk de grootste is. Als je dus geen afscheid wil nemen van je snelle internet aansluiting maar wel van de VoIP diensten gebruik wil maken van een van de concurrerende internetaanbieders, krijg je een beetje een onrustig gevoel. De aanbieder zegt namelijk dat zij niet verantwoordelijk zijn voor de kwaliteit van je internetaanbieding.

Eigenlijk moet er, voor ideaal werken van je VoIP, een gescheiden kanaal worden opgeleverd. Dat is hetzij niet mogelijk of een heel stuk duurder. Je loopt dus eigenlijk altijd het risico dat je ja zegt op een aanbieding, maar dat het in de praktijk nog wel eens zou kunnen haperen, of in een ongunstig geval gewoon niet werkt. Nu schijnen de aanbieders je niet van je bestaande ISDN aansluiting af te helpen zolang hun VoIP nog niet werkt maar je zou dat graag willen voorkomen.

Telecombedrijf Deferocs, die verschillende VoIP producten van derden kan leveren zette voor mij de eisen op een rijtje:

  • TCP poorten 443 (HTTPS), 5060 en 5061 (SIP) staan open voor uitgaand en inkomend verkeer.
  • UDP poorten 11780 t/m 11800 (RTP) staan open voor uitgaand en inkomend verkeer.
  • Voldoende bandbreedte aanwezig (110kbits/s up en down per gelijktijdig gesprek). Bandbreedte is wel op basis van een normaal gesprek, hierbij is niet rekening gehouden met zaken als BLF.
  • RTP poorten voor een Yealink DECT W52P zijn 11780 t/m 12780
  • We adviseren de klant om QOS in te stellen indien mogelijk om zeker te zijn dat er altijd een stukje bandbreedte gereserveerd is voor Voice verkeer

Ik vroeg Ziggo naar de mogelijkheden. Ziggo geeft vooral "een signaal door" en zegt het volgende: "Instelling van de poorten kun je waarschijnlijk op de meeste modems wel regelen. Op het Ziggo Technicolor-modem vind je dat (na de inlog op het IP adres van de modem via je browser) in Advanced/Port forwarding. Daar geef je een poortnummer en het type UDP/TCP op en kiest Add Row. Maar je kunt er geen bandbreedte mee reserveren. Als dat nodig blijkt (b.v. als je gesprekken worden "geknepen" tijdens downloaden), dan moet je zelf een geavanceerdere router aanschaffen en het standaard Ziggo modem alleen als doorgeefluik gebruiken. Dat heet "Bridge mode" en hier zie je voor Ziggo modems hoe dat moet.

Duidelijk is in ieder geval dat spraakgebruik van je telefonie niet veel van je internetcapaciteit gebruikt, maar andersom vraag ik me af wat er met mijn telefoongesprek gebeurt als ik juist mijn internetverbinding intensief gebruik en dat aparte stukje bandbreedte (de genoemde QOS=Quality of Service) niet kan worden verzorgd door je internetaanbieder. Denk aan het downloaden van een Windows 10 feature update bijvoorbeeld. Hapert dan mijn telefoonverbinding? Ik weet het niet. En er zijn nog wel een aantal nadelen te noemen die overigens niet voor alle ISDN gebruikers een nadeel hoeven te zijn.

Ik moet mijn internetverbinding open hebben en dat werkt alleen als er geen stroomstoring is. Het laatste heb je eigenlijk nu ook wel, want die ISDN-centrale moet ook stroom hebben, al zou je er omheen kunnen werken. Maar ik kan rustig mijn internet modem afsluiten, wat ik 's nachts ook altijd doe, en mijn telefoon blijft gewoon werken. Dat is straks niet meer het geval. Ook b.v. alarmsystemen die nu een ISDN kanaal gebruiken werken vaak niet op VoIP verbindingen. En tenslotte kan je telefoonsysteem gehackt worden wat bij ISDN feitelijk onmogelijk is.

In de scenario's die ik hier schets lijkt VoIP alleen maar nadelen te hebben. Behalve dan misschien voor degene die heel weinig belt, maar die zijn waarschijnlijk nog voordeliger uit met de tegen dumpprijzen aangeboden vaste lijnen bij een "triple play" pakket van hun internet en tv-aanbieder. Ook daar zijn twee lijnen soms mogelijk, en wordt er door de aanbieder waarschijnlijk alleen geld verdiend als je er ook echt mee gaat bellen. Natuurlijk zijn er wel degelijk voordelen die een deel van de gebruikers zal aanspreken. Er zijn immers al veel gebruikers op VoIP overgestapt ook zonder door KPN in ISDN aan de kant te worden gezet. Denk hierbij aan:

  • Geen kosten of onderhoud voor de centrale zelf
  • Soms iets meer mogelijkheden om gesprekken om te leiden, wachtrijen in te richten, bereikbaarheid in de tijd te regelen
  • Gewoonlijk meer mogelijkheden voor rapportage en inzicht in je belgedrag
  • Je bent niet meer locatie afhankelijk. Gewoonlijk levert een VoIP -aanbieder toestellen (telefonist-toestellen of eindgebruikerstoestellen) die programmeerbaar zijn of al voorgeprogrammeerd zijn om in te loggen in het product van de aanbieder. Met zo'n toestel kun je ook op pad, je kunt dan in een andere locatie waar je internet hebt gewoon bellen met je eigen nummer inclusief de voorwaarden die aan je abonnement zijn verbonden.
  • Voor bedrijven met meerdere vestigingen kun je onder 1 nummer bereikbaar zijn omdat de fysieke locatie van de ontvangende toestellen er niet meer toe hoeft te doen

Waarom geen 1 op 1 oplossing?

In genoemde gesprekken met KPN heb ik me steeds hardop afgevraagd, dat heb ik overigens ook schriftelijk gedaan, waarom KPN niet gewoon een 1 op 1 oplossing heeft gemaakt. Al dan niet met behoud van je bestaande apparatuur, al was dat voor mij niet het belangrijkste. Maar in ieder geval een oplossing waarbij zowel je tariefstructuur als je opbouw gewoon precies gelijk is als bij ISDN.

En toen deed zich iets opmerkelijk voor: opeens kreeg ik, en alle andere ISDN-klanten een aangetekende brief waarin KPN opeens wel een oplossing aanbiedt. Dat blijkt bij navraag een soort pilot te zijn die ergens begin april is bedacht. Minder dan een half jaar voor het einde van ISDN-2 dus. Het is allemaal gebaseerd op een zogenaamde SIP Trunk en KPN garandeert je in de brief dat er niets verandert aan de manier waarop je belt of de voorwaarden.

SIP Trunk staat voor Session Initiation Protocol en je zou dat een telefoonlijn kunnen noemen, die op de achtergrond van VoIP gebruik maakt en op de voorgrond via een gewone centrale (zoals de ISDN Quattrovox) werkt. Toch wordt er enigszins aarzelend bij gezegd, zeker als je navraag gaat doen, dat het een tijdelijke oplossing is. Als je Quattrovox centrale kapot gaat zou er geen vervanging meer mogelijk zijn. Waarom niet werd er niet bij gezegd, ook nu moet je daar gewoon zelf voor betalen en zo'n centrale kost ongeveer 250 euro. In de brief staat:

"Wij zetten nu huidige ISDN abonnement om naar een nieuw abonnement KPN Bedrijf Connect. Op uw locatie installeren wij kosteloos het kastje en zorgen voor een naadloze overstap. Aan uw huidige telefonieoplossing verandert niets en uw abonnementsbedrag blijft gelijk aan uw huidige ISDN- abonnement. De eenmalige kosten voor de installatie van het kastje zijn voor onze rekening."

Je wordt als abonnee gebeld, en dat gebeurde. Ik informeerde nog een keer naar die exact gelijke voorwaarden. Maar het lijkt er niet op dat het wereldwijd bellen is inbegrepen. Dat staat ook eigenlijk niet in de brief, op de achterkant staat er dat je ervoor kunt kiezen om het belverkeer af te rekenen per minuut of onbeperkt bellen in Nederland voor een vast bedrag per maand over het buitenland dus geen woord.

Toen ik dat zei kreeg ik te horen dat als ik dan wel naar het buitenland zou bellen ik die kosten gewoon gecrediteerd zou krijgen. Dat wil ik dan wel graag zwart op wit. Hierna kreeg ik te horen dat de persoon die mij opbelde de conclusie trok dat deze oplossing voor mij nog niet geschikt was. Hij zei niet waarom maar zou er op terugkomen.

Hierna werd ik weer gebeld door een dame van KPN over de omzetting: nee, buiten Nederland bellen zou niet meer inbegrepen zijn. Maar dat is in tegenspraak met de garantie in de brief "Aan uw huidige telefonieoplossing verandert niets en uw abonnementsbedrag blijft gelijk aan uw huidige ISDN- abonnement". De KPN dame trok zich terug naar haar leidinggevende en dat leidde er toe dat ik nu in afwachting ben van weer een aangepast aanbod: KPN Klein Zakelijk. Hiervoor is wel KPN internet nodig maar dat hoeft een bestaande internetverbinding niet te vervangen.

Je kunt er een Bel Onbeperkt Altijd aan koppelen, dat is hetzelfde als mijn BelVrij Altijd. Ook zijn er 2 nummers te gebruiken maar dat zijn 2 losse lijnen die dan kennelijk wel aan dezelfde abonnementsvoorwaarden voldoen. Maar je kunt dan niet de ene lijn doorverbinden naar de andere. Het is ook niet duidelijk of beide gebruikers telefoontjes kunnen aannemen van beide nummers. Als gebruiker 1 alleen de gesprekken binnenkrijgt van telefoonnummer 1 en gebruiker 2 alleen die van nummer 2 en er dus ook niet van beide toestellen uit met een nummer naar keuze kan worden uitgebeld (het nummer zoals dat verschijnt bij de opgeroepene) dan is KPN Klein Zakelijk, hoewel goedkoper, toch geen volwaardig alternatief voor ISDN. En het is voor mij de vraag of de aangeboden oplossing KPN Bedrijf Connect wel de flexibiliteit heeft die ISDN-2 biedt.

Nu blijkt dat de tariefsopbouw al heel anders is terwijl het tegenovergestelde wordt beweerd in de brief kan ik er ook niet zonder meer van uitgaan dat de mogelijkheden voor gelijktijdig uitbellen, doorverbinden, lijnen toewijzen aan nummers naar keuze, gebruikmakend van de Quattrovox, precies zo blijven werken. KPN is al niet sterk in het geven van exacte specificaties van hun aanbod; je moet er altijd voor bellen en dan moet je maar hopen dat wat diegene zegt klopt met wat je krijgt.

Radiostilte

Hoe dan ook, ik ben nog steeds in afwachting van een reactie. Ook de persdesk geeft geen verdere uitleg. Ik denk dat KPN zelf ook nauwelijks een idee heeft wat ISDN abonnees voor oplossing hebben en hoeveel dat gebruik afwijkt van hun alternatieven. Vreemd. Zoveel telefonieproducten zijn er nu toch ook weer niet van KPN?

Ik heb bij de KPN Persdesk ook gevraagd waarom twee jaar lang deze oplossing niet werd aangeboden en nu opeens wel. Eerder heb ik mij afgevraagd waarom het in stand houden van ISDN twee zo kostbaar is als ISDN 15/20/30, dat toch ook nog 2 jaar lang blijft werken. Ook op deze vragen heb ik geen duidelijk antwoord kunnen krijgen. Het zou me niets verbazen dat KPN veel ex ISDN-klanten een heeft zien vertrekken naar concurrenten, zonder dat er iemand duidelijk doorhad waarom. Of men voorziet een groot aantal klanten die gewoon helemaal niets doen en in september, ondanks alle brieven en waarschuwingen, opeens zonder telefonie zitten.

Hoewel de communicatie intensief is, viel het me ook op dat juist een technologie concern als KPN buitengewoon slecht gebruik maakt van de mogelijkheden die eenvoudige data-analyses hen zouden bieden. Zo kregen de klanten van een ISDN 15/20/30 abonnement precies diezelfde brief: ISDN stopt in september, wat voor hen gewoon helemaal niet waar is. En KPN deed helemaal niets met de reacties van de klanten. Hoewel ik na de eerste analyse van de mogelijkheden en de kosten al direct, zowel schriftelijk als telefonisch, had laten weten dat een overstap naar KPN een voor mij helaas oninteressant was, bleven de brieven onveranderd binnenkomen. Je zou verwachten dat men van dit soort informatie gebruik maakt. Had men dat gedaan was het nieuwe voorstel wellicht al veel eerder gedaan.

Ik ben natuurlijk niet tegen nieuwe en betere oplossingen. Vooral als die ook nog eens goedkoper zijn. Ik geloof dat er zeker mensen op vooruitgaan, en ik weet ook uit ervaring dat op bijna ieder gebied nieuwe oplossing of product met veel voordelen ook ergens nadelen heeft. Maar bij ISDN heb ik sterk de indruk dat er te weinig is gekeken wat het product precies kan en biedt en dat er weinig aanbieders zijn, en al helemaal KPN niet, die een beetje 'n met ISDN vergelijkbare oplossing bieden. Daardoor zijn voor teveel ISDN gebruikers de nadelen groter dan de voordelen, niet in de laatste plaats op kostengebied, en dat is mogelijk de reden dat veel ISDN klanten nog niet voor een andere oplossing hebben gekozen.