Iedereen houdt van Google. Google is snel, sober en efficiënt. Het zoekbedrijf uit Silicon Valley maakt een verfrissend niet-commerciële indruk. Gebruikers van de zoekmachine worden niet lastig gevallen met bewegende banners of storende pop-ups. Maar Google moet natuurlijk ook gewoon geld verdienen. Aan de inmiddels aangekondigde beursgang ging de introductie van twee nieuwe diensten vooraf die Google aan gebruikers moeten helpen. Met gebruikers kunnen internetbedrijven waarde creëren. Google heeft natuurlijk erg veel bezoekers en waarnaar ze zoeken, maar weet weinig van de mensen die de website gebruiken.

De nieuwe Google-onderdelen Orkut en Gmail zorgen voor grote aantallen vaste gebruikers die in ruil voor gratis diensten veel persoonlijke gegevens prijsgeven. Zowel de virtuele gemeenschap Orkut als de gratis e-maildienst Gmail, die nog in de testfase verkeert, hebben veel kritiek opgeroepen. Orkut, vernoemd naar de bedenker en Google-medewerker Orkut Buyukkokten, is een website met persoonlijke profielen. Je kunt alleen lid worden van Orkut op uitnodiging van een bestaand lid. Dat verleent Orkut een zweem van exclusiviteit en geborgenheid. Het besloten karakter van Orkut is natuurlijk schijn.

De persoonlijke gegevens, die de gebruikers overigens zelf invullen en kunnen bewerken en verwijderen, zijn voor honderdduizenden mensen toegankelijk. Het ledental van Orkut groeit snel, dus over een paar maanden zijn er een paar miljoen leden die inzage hebben in elkaars persoonsgegevens. Google zelf heeft aangekondigd de Orkut-gegevens in de toekomst te willen gebruiken om het zoeken naar personen te verbeteren. Vreemd genoeg heeft deze aankondiging nauwelijks weerstand opgewekt.

Opschudding

Wel voor veel opschudding zorgde Gmail. De e-maildienst van Google, die gebruikers gratis 1 gigabyte opslagruimte zal bieden, is door verschillende internetdeskundigen en privacyorganisaties uitgeroepen tot een grote bedreiging van de persoonlijke levenssfeer van internetgebruikers. De inhoud van alle e-mails die via Gmail verstuurd worden, zal worden gescand. Intelligente software koppelt bijpassende advertenties aan de correspondentie. Een ander bezwaar tegen Gmail betreft de opslag van e-mailberichten. Als een gebruiker een bericht wist, blijft het bij Google in het archief staan.

Diverse consumenten- en digitale burgerrechtenorganisaties, waaronder Privacy International en het Nederlandse Bits of Freedom (BOF), riepen Google vorige maand in een open brief op om de plannen voor Gmail te staken. De organisaties zijn bang dat het scannen van e-mailberichten op trefwoorden en het langdurig bewaren van mails de vertrouwelijkheid van e-mail uitholt. Ze zijn bang dat andere bedrijven het voorbeeld van Google, dat sowieso als trendsetter geldt, zullen volgen.

Privacyactivisten zijn ook bang dat Google gegevens van Gmail zullen verbinden met zoekacties. Gezien de plannen om de profielen van Orkut op den duur op te nemen in de zoekmachine is enige argwaan op zijn plaats. Gmail-gebruikers krijgen een cookie. Op zich is een cookie handig omdat de gebruiker dan niet telkens opnieuw hoeft in te loggen , maar het risico bestaat dat Google het cookie ook gaat gebruiken om gebruikers van de zoekmachine te identificeren. Tot nu toe is zoeken bij Google een anonieme aangelegenheid. Die anonimiteit is voorbij zodra Google de link legt tussen Gmail en de zoekmachine.

De nieuwe Google-diensten zijn niet alleen commercieel interessant. Voor inlichtingendiensten, die sinds de aanslagen van 11 september 2001 ruimere bevoegdheden hebben om gegevens te vergaren, is Google straks een goudmijn. Aan de hand van het cookie, het ip-adres en de inhoud van Gmail kunnen zeer gedetailleerde persoonlijke profielen opgesteld worden. Natuurlijk zegt Google in reactie op kritische vragen de privacy van gebruikers te respecteren. Volgens de Amerikaanse wetgeving heeft Google echter veel ruimte om gegevens van klanten te koppelen en door te verkopen aan andere bedrijven. Een privacystatement mag ook elk moment veranderd worden.

Beursgang

Op de plannen voor Google's beursgang heeft de kritiek van privacyorganisaties geen effect gehad. Het zoekbedrijf heeft de procedure voor de beursgang inmiddels in gang gezet zonder de plannen voor Gmail fundamenteel te wijzigen. De beursgang zal de privacy van Gmail- en Orkutgebruikers kunnen verslechteren, denken critici. Google is straks op de beurs tientallen miljarden dollars waard. Beleggers zullen eisen dat Google goede resultaten zal blijven laten zien. Het te gelde maken van persoonsgegevens van gebruikers is een lucratieve bezigheid en in de Verenigde Staten aan weinig wettelijke beperkingen onderhevig.

In Europa zou Google het wel eens moeilijk kunnen krijgen als het bedrijf daadwerkelijk het Gmail-cookie wil koppelen aan zoekacties of klantgegevens wil verkopen aan andere bedrijven. De Europese privacywetgeving is erg streng. Gegevens van inwoners van de Europese Unie mogen alleen voor vooraf aangegeven doeleinden gebruikt worden. Gebruikers moeten ook de gelegenheid krijgen hun gegevens te (laten) verwijderen en wijzigen.

De kans bestaat dat Google in Europa in een langdurig en kostbaar juridische proces terechtkomt over de vraag of de persoonsgegevens van Europese gebruikers zorgvuldiger behandeld moeten worden. Een Europese rechtbank zou wel eens kunnen beslissen dat Google aparte technische voorzieningen voor Europese gebruikers moet treffen. De eerste Europese klacht tegen Gmail ligt er overigens al. De Britse afdeling van Privacy International heeft een klacht ingediend bij de privacywaakhonden van onder meer Engeland, Nederland, Duitsland en de Europese Commissie.

Privacy International wil dat de Europese Unie maatregelen neemt tegen Gmail. Als Google de privacyvoorwaarden niet drastisch aanpast, wil Privacy International een exportverbod op de gegevens van Europeanen. Juridisch heel eenvoudig, technisch gezien is zo'n exportverbod echter moeilijk te realiseren.

Relevant:

Voor meer achtergrondinformatie over Google: zie de bijlage 'De groeistuipen van Google'.

Maurice Wessling van Bits of Freedom schreef eerder op WebWereld een column over de privacyaspecten van Gmail.