In eerste instantie reageerde Microsoft vooral defensief op de dreiging van de cloud. Eerst was er een afwijzing van dat gevaar: "De ervaring die lokale software biedt, kan niet worden geëvenaard door een services-only oplossing", oordeelde de softwaremaker anno 2008. “Toch kiezen veel applicaties voor een cloud-positie, ondanks dat deze een mindere gebruikservaring biedt", gaf developertopman Amil Mital van Microsofts cloudopslag Live Mesh aan.

'Goed genoeg'

Microsoft heeft net vorige week de stekker getrokken uit die cloudsynchronisatie voor lokale data. Dat schrappen is enkele maanden geleden aangekondigd. De allang bestaande cloudopslagdienst SkyDrive is de opvolger. Mital zag in 2008 het gevaar al wel opdoemen: “Het publiek wil niet meer wachten op de ontwikkeling en zelf updates op een applicatie uitvoeren. Velen vinden een webapplicatie goed genoeg."

Dat goed genoeg is wat Microsoft lang geleden in softwareland aan marktaandeel heeft geholpen. Goed genoeg, plus goedkoper. OS/2 was technisch gezien superieur, maar MS-DOS voldeed voor velen. Het oude Mac OS was misschien fraaier, maar was wel exclusief gebonden aan prijzige Apple-hardware. De eerste Windows-versies waren verkrijgbaar op verschillende pc-modellen van elkaar flink beconcurrerende fabrikanten.

Embrace, extend

Parallel lopend aan de aanvankelijke afwijzing van het cloudgevaar heeft Microsoft zijn strategie herzien om die dreiging toch te omarmen. Namelijk door het te koppelen aan zijn kernproduct van software. Net zoals de Windows-maker dat lang geleden deed met de dreiging van de webbrowser (als applicatieplatform van de toekomst). En daarvóór nog met de dreiging van het platformonafhankelijke Java. Beide zijn op eigen manier gekoppeld aan Windows waarmee Microsoft de positie van die melkkoe wist te beschermen.

Eenzelfde koers lijkt van toepassing op de clouddreiging van SaaS (Software as a Service). In 2007 kondigde Microsoft een eerste stap naar SaaS aan: door het te combineren met software. De 'aloude' lokaal draaiende software die dan wordt aangevuld met cloudmogelijkheden. De toen gelanceerde nieuwe Office-versie (2007) kon documenten maken, opslaan en delen via de cloud. Dat gebeurde via de Live Workspace, die Microsoft na slechts drie jaar weer heeft geschrapt.

Hosting

De zo uitgevoerde 'software plus services'-strategie is tussentijds uitgebouwd met een servercomponent. Met de SaaS-omarming werd niet slechts gemikt op de eindgebruiker met het Office-pakket op zijn of haar pc. Office als online-dienst werd ook aangeboden, hoewel de merknaam van het softwarepakket daarbij dienst deed voor mail- en agendaserver Exchange, collaboration-software SharePoint en communicatiepakket Communications Server (later hernoemd naar Lync Server).

Aanvankelijk leek Microsoft hiermee slechts te mikken op gehoste software, dus programmatuur die lokaal draait maar dan bij een dienstverlener. Dat type softwaregebruik is in wezen niets nieuws en kan zelfs worden gezien als een terugkeer naar het oercomputergebruik van time-sharing systemen. Een piepjonge Bill Gates heeft ooit op school zo'n gedeeld systeem (een DEC PDP-10) benut om zijn eerste Basic te maken, waarmee de basis voor softwarereus Microsoft is gelegd.

Het delen van de capaciteit van krachtige systemen elders was in 1963 al de toekomst: Via: Computer History Museum.

Ballmers 'bekering'

Anno 2012 zegt Gates' opvolger Steve Ballmer officieel dat Microsoft niet langer een softwarebedrijf is. Zijn firma is een hardware- en cloudleverancier. Zegt de ceo in een openbaar schrijven aan aandeelhouders, waarbij hij software niet afzweert maar wel neerzet als slechts één van de activiteiten. En dan niet eens de belangrijkste.

Microsoft zegt vol voor de cloud te gaan, in marketing én in daden. Lees verder op pagina 2.

De focus ligt voortaan op cloud, apparaten, gebruiksgemak, Windows als universeel platform (óók als cloudfundament) en 'het aanbieden van nieuwe gebruiksscenario's die het leven (persoonlijke én zakelijk) van mensen verbeteren'. Sommige critici hebben deze verklaring van Ballmer wellicht afgedaan als marketingpraat. Een ceo van een door de cloud belaagd bedrijf die lippendienst bewijst aan bezorgde investeerders.

Cloud aantrekkelijker maken

Maar het is Microsoft wel degelijk menens. Zie maar de gratis upgrade die Microsoft tijdelijk bood aan kopers van de vorige Office-versie 2010. Zij kregen de toen nog aankomende nieuwe versie kosteloos (zodra die uitkwam), net zoals eerder is gedaan voor Office 2010 en 2007. Nieuw ditmaal is de toevoeging van een andere upgrade-optie: naar cloudabonnement Office 365, wat het lokale softwarepakket 2013 omvat.

Zie voor de cloudbekering van Microsoft ook de prijsstelling van de nieuwste Office-versie (2013) in vergelijking met de kosten voor het cloudaanbod (Office 365 genoemd, naar het aantal dagen in een jaar). Het bekende en veelgebruikte applicatiepakket is door de leverancier zelf minder aantrekkelijk gemaakt door de losse licenties duurder te maken.

Naast prijs ook functies

Bovendien begeleidt Microsoft gebruikers de cloud niet alleen met prijs, maar ook met functies. Belangrijk detail bij het Office-cloudabonnement versus het softwarepakket is dat een aantal mogelijkheden van laatstgenoemde zijn ingeperkt. De licentievoorwaarden voor de winkeluitvoering (retail) van Office staan voortaan installatie op één enkele pc toe. Dat is niet alleen qua aantal, maar ook qua daadwerkelijke installatie. Office 2013 kan niet mee naar een nieuwe pc, ook niet als de software netjes zou zijn verwijderd en gedeactiveerd op de oude pc.

De winkeluitvoering wordt hiermee gelijkgeschakeld met de oem-uitvoering die van oudsher al computergebonden was. Het is nog niet duidelijk hoe dit zich verhoudt tot hardware-upgrades (waardoor een pc door software gezien kan worden als 'nieuwe' pc) en tot herinstallatie van Windows (bij een gecrashte harde schijf of de wens voor een schone software-installatie). Webwereld heeft sinds afgelopen donderdag vragen uitstaan bij Microsoft, maar de persdesk van het bedrijf heeft “nog geen terugkoppeling gekregen" op die vragen.

Voorbij Windows?

Tegelijkertijd geniet Office 2013 als onderdeel van de 365-cloud nog wél het voordeel van overdraagbaarheid. Daarnaast voorziet Microsoft die huurconstructie van extra's. Zoals het recht om het daaronder vallende softwarepakket te installeren en gebruiken op vijf verschillende apparaten. Daarbij overstijgt dit ook het eigen Windows-platform doordat het gebruiksrecht ook geldt voor Mac OS X en zelfs Linux, iOS, Android en Chrome OS. Gebruikers van Apple's computerplatform zijn wel aangewezen op de vorige versie van Microsofts kantoorpakket. Gebruikers van andere besturingssystemen moeten toe met de webapps van Office, tenzij de hardnekkige geruchten toch bewaarheid worden.

Naast licentievoordelen tooit Microsoft zijn cloud-aanbod ook met technische extra's. Zo krijgen Office-abonnees de updates voor het bijbehorende softwarepakket automatisch op de achtergrond toegestreamd. Dit in plaats van de 'traditionele' updates, fixes en service packs die eindgebruikers dan moeten installeren. Het streamen van updates neemt beheerwerk uit handen, én maakt van Microsofts applicatiepakket meer een clouddienst.

Kannibalisatievrees

Opvallend is ook dat Microsoft in zijn aankondigingen en uitingen het vooral heeft over Office 365. Het begin dit jaar uitgebrachte Office 2013 krijgt relatief weinig aandacht van zijn maker; het is 365 wat de boventoon voert. De cloud heeft duidelijk voorrang bij de maker van de jarenlang onmisbaar geachte pc-software. Microsoft is druk bezig dat ene model te verenigen met het andere, wat juist door de eigen voorgeschiedenis en kannibalisatievrees voor extra complicaties kan zorgen. Een cloudconcurrent als Google kan software gratis weggeven omdat dat niet zijn kernproduct vormt. Softwaresultan Microsoft bevindt zich in een heel andere situatie.

Lees ook 6 vragen over Office 365 en Office 2013 op Computerworld.