Het jaar 2003 staat in het teken van besparingen. Niet alleen de overheid haalt de broekriem flink aan, ook het bedrijfsleven probeert fors te besparen. Steeds vaker onderzoeken bedrijven de mogelijkheden om bepaalde it-taken uit te besteden. Voor de buitenwereld een `gezonde kostenbesparing'; op de werkvloer gaat het echter ten koste van arbeidsplaatsen. Als we alle onderzoeken moeten geloven, is het kommer en kwel (geweest) op menig it-afdeling. De zeven vette jaren voor de it-arbeidsmarkt lijken dan ook echt te zijn afgesloten. Niks geen optieregelingen, auto's van de zaak of exorbitante salarissen meer. Het kaf wordt van het koren gescheiden. Op papier levert het buzzwoord outsourcing een leuke besparing op, die de balans van menig bedrijf aardig heeft geholpen. Voor de it'ers betekent het in de praktijk echter dat zij meer met minder moeten doen. Voor de leidinggevenden dus alle reden zich zorgen te maken over het stressniveau van `hun' it'ers. Uit onderzoek van de Meta Group blijkt dat dit ook op grote schaal gebeurt. Maar liefst 71 procent van de it-managers vindt dat burn-out onder het personeel in 2003 serieuze vormen begint aan te nemen.

Oorlogsdruk

De oorlog in Irak gooit nog wat kolen op het vuur. De oorlog versterkt de economische onzekerheid en zorgt ervoor dat de behoefte aan it'ers in ieder geval niet groeit. Bankzitters moeten dus noodgedwongen op de bank blijven zitten. It'ers die wel een baan hebben, lijken hier haast dankbaar voor te zijn. Als Ernst & Young in april enkele honderden it'ers ondervraagt, blijkt de helft van hen bereid loon in te leveren om zo hun baan te behouden. De meerderheid van deze groep zegt tussen de 5 en 10 procent van hun loon te willen inleveren. It'ers proberen niet alleen via een loonoffer hun baan te behouden. Ook overwerk is een `populaire bezigheid'. Uit onderzoek van TNO blijkt in mei dat personeel in de ict gemiddeld 12,2 uur per week overwerkt. Volgens de onderzoekers komt dit doordat werknemers erg gemotiveerd zijn. Een andere mogelijke oorzaak die de onderzoekers noemen, is een te hoge werkdruk.

Onderzoeksrage

Voor de onderzoeksbureaus is de ict-markt een gewild object om te onderzoeken. De marktvorsers struikelen in 2003 dan ook over elkaar om hun rapporten te kunnen slijten. Veel onderzoeken hebben betrekking op de werkomstandigheden van it'ers. Halverwege het jaar concludeert Blauw Research dat it'ers de branche zelfs massaal de rug toekeren door het negatieve imago. De onderzoekers hebben overigens niet onderzocht of dit imago toevallig door andere onderzoeken was gecreëerd. Ook het derde kwartaal van 2003 blijft het aantal werkloze it'ers stijgen. Dit terwijl de beloning steeds verder daalt. Nog altijd krijgen de slechte economie, de oorlog en SARS de schuld in de schoenen geschoven. Hoewel onderzoekers voorzichtig optimistisch beginnen te worden, merkt de it'er hier nog altijd niets van. Met angst en beven worden onder meer de computer- en chipverkopen in de gaten gehouden. De resultaten hiervan lijken haast doorslaggevend te zijn bij het bepalen van de verdere koers. Ook hier ruziën de onderzoeksbureaus echter over. In het begin van het jaar lijkt alles nog koek en ei. In 2002 werden er namelijk meer pc's verkocht dan daarvoor. In maart komt onderzoeker IDC echter als eerste op zijn eerdere voorspellingen terug; het gaat helemaal niet zo lekker in die markt.

Automatiseerders

Andere marktvorsers volgen al snel en verlagen hun eerdere prognoses. Vooral de automatiseerders voelen dit in hun portemonnee. Als bedrijven niet eens in nieuwe hardware willen investeren, dan is er al helemaal geen geld voor dure it-projecten en het bijbehorende advies. Automatiseerders proberen hun marktaandeel te vergroten en gaan op de supermarkttoer: prijsverlagingen moet de balans weer opschonen. Een handig trucje dat inderdaad lijkt te werken. Enig nadeel is dat de huidige klanten hun kans schoon zien en hun contracten opnieuw willen bespreken. Gevolg? Nieuwe klanten met lage contractprijzen en minder geld uit bestaande contracten. Volgens de onderzoekers is de strijd voor deze branche dan ook nog niet gestreden. 2004 wordt voor veel automatiseerders het jaar van de waarheid, waarbij nieuwe ontslagen niet kunnen worden uitgesloten.

Lichtpuntjes

Toch is niet heel 2003 kommer en kwel. In het begin van het jaar moesten de marktvorsers terugkomen op hun eerdere voorspellingen over het herstel van de chipmarkt en computerverkopen. Naarmate het jaar vordert, trekken beide markten echter langzaam weer aan. Deze stijging komt vooral doordat pc-fabrikanten hun prijzen verlagen, in de hoop zo meer computers te verkopen. Een maatregel die effect sorteert; in het tweede kwartaal stijgen de verkopen met 10 procent. Halverwege het jaar lijken de computerverkopen zelfs alle records te gaan breken. Vooral laptops en de zogenoemde witte dozen (merkloze computers) gaan als zoete broodjes over de toonbank. Aanvankelijk zijn het vooral de consumenten die van de prijsdalingen gebruikmaken om een nieuwe pc aan te schaffen. De stijgende computerverkopen hebben echter ook direct invloed op de verkoop van chips. In augustus bereiken de chipverkopen zelfs een hoogtepunt als deze met 15 procent stijgen.

Omslagpunt

Deze `trendbreuk' lijkt haast een psychologische werking op bedrijven te hebben. Doordat fabrikanten als Intel en AMD meer processors verkopen en de computermarkt uit de algehele malaise lijkt te komen, besluiten ook bedrijven mondjesmaat weer in computers te gaan investeren. Deze ontwikkeling wordt versterkt als blijkt dat juist de tech-bedrijven in diezelfde periode goede beurscijfers laten zien. Niet alleen de beurskoersen en chipverkopen bepalen het sentiment. Consumenten zijn voor bedrijven traditiegetrouw een goede graadmeter. Juist deze groep lijkt zich van de economische problemen weinig aan te trekken. Diverse onderzoeken wijzen uit dat het aantal internetaansluitingen nog altijd groeit en dat mensen steeds vaker bereid zijn online te kopen. In de eerste helft van 2003 geven Nederlanders in totaal 575 miljoen euro uit aan bestellingen via internet. In verhouding met de `offline uitgaven' stelt dit nog niet veel voor. Procentueel gezien is dit echter een stijging van 36 procent in vergelijking met dezelfde periode een jaar eerder. Ook in de Verenigde Staten doet deze ontwikkeling zich voor. Sites als Amazon.com en eBay.com doen online goede zaken. In het derde kwartaal kan Amazon zelfs een winst in de boeken bijschrijven. Dit is voor het eerst dat de internetwinkel winst maakt buiten het feestdagenseizoen. Eind 2003 beïnvloeden deze ontwikkelingen het Amerikaanse sentiment behoorlijk. Marktvorser zien het ineens weer helemaal zitten en zelfs voor de Nederlandse markt gloort er weer hoop. Ernst & Young concludeert in december dat 2004 het jaar van de `ict-herrijzenis' zal worden en dat de perspectieven voor de ict-industrie structureel aan het verbeteren zijn. In de Verenigde Staten – waar ze traditiegetrouw voorlopen op de ontwikkelingen in Europa – weten ze dit dan al. Diverse onderzoeken onder bedrijven tonen dan al aan dat ook het bedrijfsleven de toekomst weer ziet zitten. Hoewel de Amerikaanse technologiesector ook eind 2003 nog altijd wordt geconfronteerd met ontslagen, lijkt er dan ook een einde te komen aan de grote golven van massaontslagen. De American Electronics Association noteert zelfs voor het eerst in zeven jaar een daling in het aantal it-ontslagen in de softwaremarkt. Als de onderzoekers gelijk hebben en de Europese economie die van Amerika na-aapt, dan ziet de toekomst voor de ict-markt en de Nederlandse bankzitters er volgend jaar dus in ieder geval beter uit.