Minister Hirsch Ballin van Justitie wil het Openbaar Ministerie de bevoegdheid geven om strafbare content zonder tussenkomst van de rechter van internet te laten verwijderen. Daarvoor kan een officier van Justitie desnoods dwangsommen aan hostingpartijen opleggen. Dat staat in een nieuw wetsvoorstel dat eerder deze week is gepubliceerd.

Eerst in contact treden

Op dit moment hebben officieren van Justitie deze bevoegdheid nog niet. Wel bestaat er in Nederland sinds oktober 2008 een zogeheten NTD-code (Gedragscode Notice-and-Takedown). In die gedragscode is vastgelegd welke verantwoordelijkheden bij welke partijen liggen op het gebied van strafbare content online. Wie misbruik constateert of vermoedt, moet volgens de code eerst direct met de aanbieder in contact treden.

Pas als deze niet traceerbaar is of geen antwoord geeft, krijgt de provider een takedown notice, een verzoek om de content te verwijderen. De hoster moet dit verzoek beoordelen. Wanneer deze de publicatie onrechtmatig of strafbaar acht, zal de hoster de content verwijderen.

Zonder rechter

Mocht er sprake zijn van dwang, dan moet de rechter-commissaris zo’n takedown-bevel eerst goedkeuren. Maar in het voorstel kan het OM die dwang zelf toepassen.

En dat voornemen stuit op felle kritiek vanuit de hosting branche. Arnout Veenman, voorzitter van branchevereniging ISP Connect, vindt het "alarmerend". “Dit is ernstig. Hiermee gaat de officier van Justitie op de stoel van de rechter zitten. En dit gaat ook als een molensteen om de nek van de hosting providers hangen.”

Volgens Veenman is het wetsvoorstel bedoeld voor die 'paar rotte appels’; dubieuze hosters die bij notice en takedown verzoeken niet thuis geven. Veenman vindt het wel een goede zaak om malafide hosters aan te pakken, “maar hiermee pak je de hele branche. Dit is met een kanon op een mug schieten.”

'Schendt privacy en vrijheid'

Veenman stelt dat naast de bezwaren van de hosters het voorstel ook een inperking betekent van de privacy en de vrijheid van meningsuiting. Eerder deze week uitte internet provider XS4All tegenover Spits vergelijkbare bezwaren: "De toetsing is een taak van de controlerende macht, de rechter dus, en niet de uitvoerende macht. Nu krijgt de opspoorder de macht om censuur te laten plegen.”

Ook Xs4all-moederbedrijf KPN laat Webwereld in een verklaring weten: “We hebben zeer grote bezwaren bij het eerste onderdeel van het nieuwe wetsvoorstel van Hirsch Ballin waarbij hij voorstelt dat het OM deze bevoegdheid krijgt. Dit is volgens KPN een taak die hoort bij de rechterlijke macht en niet bij de uitvoerende macht."

"Het ontoegankelijk maken van informatie is nogal wat. Dat houdt in dat de vrijheid van informatie op internet wordt ingeperkt. Dat moet een rechter bepalen en niet het OM. KPN zal dan ook reageren op dit wetsvoorstel via de internetconsultatie van Hirsch Ballin.”

Justitie: vanwege haast

Veenman van ISP Connect benadrukt dat het huidige systeem van NTD in principe goed werkt. Het argument dat het offline halen te lang duurt door allerhande procedures wuift hij weg. “Als er echt haast en dwang bij nodig is, dan komt de rechter-commissaris in beeld, maar ingewikkeld is dat niet: één krabbeltje is voldoende. Als dat nu te lang duurt, moet Justitie zelf aanpakken.”

Hij vreest dat vooral kleine hosters nu veel voorzichtiger zullen zijn met welke sites ze hosten en van te voren content gaan screenen. Dat kan leiden tot vrijwillige censuur vooraf.

'Onredelijk en onnodig'

Ook het grootste hostingbedrijf van Nederland, Leaseweb, is faliekant tegen de plannen. “We hier niet blij mee. Het is onredelijk en bovendien helemaal niet nodig. Het systeem zoals dat nu werkt, dat de rechter-commissaris eerst een bevel moet toetsen, voldoet prima”, aldus Alex de Joode, security officer bij het hosting concern.

Het voorstel leidt volgens De Joode dan ook tot “de facto censuur”. “En het OM wil op deze manier de macht naar zich toetrekken.” Volgens hem is er namelijk frustratie bij het OM over een zaak in Assen waar de officier tot tweemaal toe werd teruggefloten door de rechter-commissaris. Ook Leaseweb zal waarschijnlijk een ‘zienswijze’ naar Justitie sturen.

Ook de andere branchevereniging van hosters, de Dutch Hosting Provider Association (DHPA), staat “niet positief” tegenover het plan. “Op deze manier worden hosting providers belast met het ‘uit de lucht’ halen of blokkeren van websites, terwijl zij als hosters geen enkele controle hebben op de content en daar ook geen eigenaar van zijn”, aldus DHPA-voorzitter Jan Willem des Tombe.

Volgens Des Tombe ontstaat er een onwerkbare situatie als deze providers zonder tussenkomst van een rechter te pas en te onpas websites van hun klanten moeten blokkeren en deblokkeren. De DHPA is net als veel politieke partijen van mening dat hiervoor op zijn minst een machtiging van de rechter-commissaris nodig moet zijn.

Toetsing achteraf

Het ministerie van Justitie benadrukt in een reactie aan Webwereld dat de nieuwe maatregel een ultieme remedie is, alleen voor extreme gevallen waar haast geboden is. De woordvoerder kan niet zeggen hoe vaak zo’n scenario zich voordoet.

De kwestie zal altijd achteraf worden voorgelegd aan de rechter-commissaris, dus de rechterlijke toetsing blijft. Bovendien gaan officieren van Justitie “niet over één nacht ijs”, bezweert de woordvoerder van het departement. Justitie vreest niet dat hosters zich anders zullen opstellen, want “er is geen sprake van een andere situatie”. De zegsman ontkent met klem dat het wetsvoorstel censuur mogelijk maakt.

UPDATE 16.20 uur: Reactie DHPA toegevoegd.