ICT-projecten van de overheid blinken doorgaans uit in gebrek aan kennis en vooral een gebrek aan veiligheid. Hoewel het project met de digitale identificatiemethode DigiD inmiddels up and running is, staken er wel de afgelopen jaren wel degelijk problemen de kop op bij de digitale keuzes en projecten van onze overheid.

Natuurlijk staat het Elektronisch Patiënten Dossier (EPD) nog vers in ons geheugen gegrift. Wat recenter was de inmiddels verplicht ingevoerde OV-chipkaart voer voor discussie. Onlangs bleek nog dat ook de NS zelf misbruik maakt van het onveilige systeem, dat kraakt aan alle kanten. De politieke verontwaardiging valt echter mee. Slechts GroenLinks en de ChristenUnie nemen een standpunt in.

Afhankelijkheid van ICT groeit

Dan de keuzes van de overheid zelf. Detron won in april de rijksbrede aanbesteding van VoIP-systemen. De Rijksoverheid en een groot aantal andere overheden heeft in de aanbesteding voor mobiele telefonie gekozen voor Vodafone. Als sinds 2000 is het Rijk grootafnemer van de diensten van Vodafone. Vooralsnog bleef dit beperkt tot telefonie en sms, tegenwoordig is er sprake van databundels en de mogelijkheid voor politici om een extra roamingcontract af te sluiten waarmee ook 3G-bereik blijft bij storingen.

In de praktijk blijkt dat wanneer grootschalige storingen plaatsvinden, de overheid daardoor bijzonder kwetsbaar is. Hetzelfde geldt voor computernetwerken, die zeker de laatste maanden alles behalve veilig bleken. Het Citadel-botnet waart nog altijd rond en kan de digitale werkzaamheden van bijvoorbeeld gemeentehuizen met gemak platleggen. En dat kost geld.

NOiV sterft zachte dood

Dan is er ook nog de kwestie met open source. Middels het NOiV-project (Nederland Open in Verbinding) was de bedoeling om overheden te steunen bij de implementatie van open standaarden en open source software. Hoewel dat project eind 2011 ter ziele is gegaan, blijkt uit de partijprogramma's van 2012 dat het onderwerpen wel op de agenda is gezet. Tijd voor een rondje langs de partijen.

Opmerkelijk genoeg schrijft de VVD in zijn verkiezingsprogramma helemaal niets aangaande de digitalisering van de overheid. De liberalen houden het eigenlijk bij de volgende uitspraak: “De versterking van de mogelijkheden en instrumenten voor overheid en bedrijfsleven om besturingssystemen en bedrijfs- en persoonsgegevens van vitale objecten beter te kunnen beschermen is daarom noodzakelijk." Het CDA en de PVV verhullen zich zelfs volledig in stilzwijgen.

'ICT-projecten mislukken te vaak'

Dat is bij overige partijen wel anders. Zo wil de Partij van de Arbeid streven naar een efficiënte en open overheid en ziet het daarin een belangrijke rol weggelegd voor ICT, dat in hun ogen te weinig kennis heeft van ICT.

“Te vaak wordt de overheid door leveranciers op het verkeerde been gezet. Te vaak mislukken (grote) projecten door onvoldoende kennis en onvoldoende besef van veiligheid. Te vaak wordt de ICT-vraag uitbesteed met het idee dat het dan wel goed komt. De PvdA zet in op een sterke overheid die zelf voldoende kennis heeft. De kwaliteit van uitbesteed werk zal sterk toenemen als de overheid kennis van zaken heeft."

De partij ziet naast de hierboven geschetste problemen vooral kansen. “We zetten steviger in op het stimuleren van het vrij geven van zogenaamde 'open data'. Dit bevordert aantoonbaar de lokale kenniseconomie. Er zijn nu wel initiatieven maar deze zijn te versnipperd en te marginaal. De PvdA ziet hier grote kansen voor publiek-private samenwerking en stimuleert dit. “

'WOB moet worden uitgebreid'

Ook blijkt de PvdA nog steeds voorstander van het NOiV-project. “De PvdA wil het eerder ingezette beleid rond open standaarden en open source software verder intensiveren. Er zijn vele goede initiatieven ontstaan in de laatste jaren, vooral onder onze eigen staatssecretaris. Een verdere intensivering is echter nodig."

De SP is het hiermee eens en schrijft , weliswaar vluchtig: “We stimuleren het gebruik van open source." Iets verder gaan de socialisten in op de Wet Openbaarheid Bestuur (WOB), dat overheidsdocumenten inzichtelijk maakt voor burgers. Al blijft het voorzichtig wat de partij schrijft: “informatie van de overheid wordt zo veel mogelijk via internet voor burgers toegankelijk gemaakt."

Een van de partijen ziet de omstreden stemcomputer graag terugkeren

Lees verder op pagina 2

De Partij voor de Dieren is het hiermee eens en schrijft: “Het aantal uitzonderingsgronden om informatie te weigeren wordt ingeperkt.“

Overleg met mensen op de werkvloer

Verder wil de SP ook nog dat de overheid bij ICT-projecten niet langer gebruik maakt van aanbestedingen maar er beter aan doet om in open overleg te gaan met het bedrijfsleven. “Mensen op de werkvloer worden meer betrokken bij het ontwikkelen van ICT-toepassingen." Dit open overleg moet ervoor zorgen dat er goede ICT-oplossingen komen, die technisch kloppen en binnen budget blijven. Tot slot wil de SP dat overheidswebsites en diensten beter toegankelijk worden gemaakt voor mensen met een beperking.

Dan D66 die als één van de weinig partijen het EPD aanhaalt in zijn programma. De partij blijkt een voorstander van het dossier maar stelt voorwaarden. “Natuurlijk beslist de patiënt zelf over deelname aan het EPD en blijft de patiënt eigenaar van zijn eigen medische informatie. D66 steunt de ontwikkeling van het EPD, mits de privacy en toestemming voor inzage door de patiënt volledig gegarandeerd zijn."

ICT bij de politie

De partij wil ook standaard “websecurityrichtlijnen" waar alle rijksapplicaties aan moeten voldoen. D66 wil dat de Nederlandse overheid voorloper is op het gebied van open data door data beschikbaar te stellen zolang deze data geen persoonsgegevens bevatten. Verder vindt D66 dat het aan de overheid is om met behulp van ICT mensen in staat te stellen inspraak en zelfbestuur vorm te geven.

Ook moet worden geïnvesteerd in ICT bij de politie. “De pakkans moet omhoog. Daarvoor moet worden geïnvesteerd in ICT bij de politie, zodat burgers makkelijker aangifte kunnen doen via internet, en zijn onder andere meer rechercheurs en forensisch deskundigen nodig." Tot slot wil D66 een digitaal aanspreekpunt voor inwoners van deze zogenaamde BES-eilanden voor vragen, suggesties en klachten over de overheid.

Luiken open gooien

GroenLinks wil de luiken opengooien, want “open data, vrijheid van informatie en transparantie geven burgers de kans mee te denken." Via internetpanels en wijkbudgetten moeten inwoners meer zeggenschap krijgen over hun buurt. GL wil ook een onafhankelijke informatiewaakhond, die een Wet op de vrijheid van informatie controleert. “Open source moet waar mogelijk worden gebruikt en gestimuleerd worden in de publieke sector."

Ook gaat de Partij in op de problemen met zowel de OV-chipkaart als het EPD. De partij vindt dat de OV-chipkaart pas verplicht mag worden op het spoor als de NS alle kinderziekten, waaronder beveiliging, heeft opgelost en de klachtenafhandeling bij één loket is geregeld."

Over het EPD schrijft de partij: “GroenLinks wil een systeem van uitwisseling van medische gegevens waarin de privacy en de instemming van de patiënt gewaarborgd is en de patiënt de regie houdt over de eigen gegevens. De huidige voorstellen ten aanzien van het landelijk schakelpunt voldoen daar niet aan."

SGP wil stemcomputer terug

Dan de Christelijke partijen. De ChristenUnie maakt één opmerking in het programma aangaande de e-overheid: “Regionale administraties en ICT-systemen worden gestroomlijnd." Over een project als de OV-chipkaart schrijft de parttij: “De OV-chipkaart wordt meer klantgericht door meer verkooppunten en makkelijker overstappen. Het moet een brede mobiliteitskaart worden. De actuele reisinformatie op haltes, stations en internet wordt aanzienlijk verbeterd."

De SGP neemt een opvallend standpunt in. De orthodox-gereformeerde partij wil namelijk de omstreden en verboden stemcomputer weer in gebruik nemen. “Vereiste hierbij is dat schriftelijke controle voor de burger mogelijk is", voegen zij hier nog wel aan toe. Een ander belangrijk punt voor de SGP is dat belastingontduikers via digitale opsporing worden aangepakt.

Open source en vrije licenties

We sluiten af met de Piratenpartij, groot voorstander van open source bij de overheid. De partij is duidelijk is zijn standpunten en schrijft: “Alle software die ontwikkeld wordt met publiek geld, dient als open source en met een vrije licentie vrijgegeven te worden en voor iedereen vrij bruikbaar te zijn. Wat mede met publiek geld gemaakt wordt, hoort voor iedereen vrij te gebruiken te zijn." Overheden moet volgens de Piratenpartij waar mogelijk overschakelen op open-source software met vrije licenties.