Het kabinet herhaalt voor openheid te zijn en daarvoor te pleiten bij de deelnemende partijen aan de ACTA-onderhandelingen. Dat doen de ministers van Economische Zaken en van Justitie (respectievelijk Van der Hoeven en Hirsch Ballin) in een nieuwe brief (PDF) waarin zij de Tweede Kamer informeren over de geheime onderhandelingen over het antipiraterijverdrag.

"Om alle belanghebbenden goed en volledig te informeren over de inhoud van de onderhandelingen is meer transparantie nodig", stellen de ministers in de brief. Zij roepen de Europese Commissie op ACTA-documenten "zoveel mogelijk geheel of gedeeltelijk openbaar te maken".

EC-standpunt

Dat Europese bestuursorgaan is ook verdeeld over de kwestie. Eurocommissaris Kroes heeft afgelopen weekend nog stof doen opwaaien met de mededeling geen absolute openheid te willen over ACTA. Volgens Europarlementariër en mede-VVD'er Jeanine Hennis-Plasschaert is Kroes juist vóór openheid, maar moet zij zich als EC-lid wel scharen achter de Eurocommissaris die hierover gaat; Karel de Gucht.

De Europese Commissie opereert namelijk als college en dus moet Kroes het standpunt hierover in wezen overlaten aan Eurocommissaris voor Handel Karel de Gucht. "Hij is 'leading' in deze kwestie", legt Europarlementariër Jeanine Hennis-Plasschaert uit aan Webwereld. Zij heeft Kroes aangesproken op haar uitlatingen afgelopen weekend tegenover dagblad Trouw.

Te vaak 'geheim'

Hennis-Plasschaert benadrukt het belang van openheid, maar onderschrijft wel de opmerkingen van Kroes dat volledige openheid niet per sé wenselijk is. Zij haast zich uit te leggen dat dit niet vanuit achterkamertjespolitiek is. Hennis-Plasschaert haalt net als Kroes het risico van eventuele bedrijfsschade aan, wat volgens de Europarlementariër echter wel een zeer beperkt risico is. Documenten en gesprekken worden namelijk maar al te gauw in hun geheel tot 'geheim' bestempeld, vaak geheel onnodig.

Soms zijn geheime zaken ook om volkomen onduidelijke redenen tot geheim verklaard. "Bijvoorbeeld in de hele affaire Swift." Dat betreft de overdracht van bankgegevens door de Europese Unie aan de Verenigde Staten. "Daar was op een gegeven moment een geheim aanhangsel bij documenten. We moesten voor inzage naar een apart gebouw, met controle en bewaking", vertelt de Europarlementariër. "En wat stond er in het aanhangsel? Dat de naam van het bedrijf in kwestie Swift was." De omstreden Swift-overeenkomst is uiteindelijk vorige maand getorpedeerd.

Geheimhouding voedt vaak juist achterdocht, legt Hennis-Plasschaert uit. En die woedt al flink over het internationale verdrag ACTA, dat buiten de reguliere instituten als de G8, de wereldhandelsorganisatie WTO en de intellectuele eigendomsorganisatie van de VN, de WIPO, omgaat. Het omstreden ACTA moet namaakartikelen, maar ook internetpiraterij bestrijden, waarbij onder meer isp's worden betrokken voor preventie en handhaving, ofwel: filtering.

De Gucht heeft vorige week nog herhaald dat hij ACTA noodzakelijk acht, om handel en innovatie te beschermen. Hij zegt dat geheime onderhandelingen an sich niet verkeerd zijn en dat een minimum aan vertrouwelijkheid juist onderhandelingen mogelijk maakt. Betrokken partijen kunnen dan immers in alle gerustheid concessies doen, redeneert hij. Wel zegt De Gucht toe voor meer openheid te willen lobbyen, bij de betrokken landen in de ACTA-onderhandelingen, om het Europese Parlement beter in te lichten.

Wel/niet open

De oproep tot meer openheid staat wel op de agenda voor de aankomende ACTA-bijeenkomst in april te Nieuw-Zeeland, merken de ministeries nog op in dat document. De EC zal daar de andere ACTA-deelnemers op de hoogte brengen van het Europese streven naar openheid, "en hen aanmoedigen deze lijn te volgen", schrijven Van der Hoeven en Hirsch Ballin.

Glas half vol

Die ministers melden nog positief dat er al meer openheid is gecreëerd rondom ACTA. Zij noemen het openbaar maken van agenda's, het geven van persconferenties en het organiseren van bijeenkomsten voor Europese belanghebbenden.

"De Commissie zal op 22 maart aanstaande weer zo’n bijeenkomst houden. Ook in Nederland zal tot consultatie worden overgegaan, bij voorkeur zodra de onderhandelingsteksten openbaar worden gemaakt." Nederland wacht dus de ontwikkelingen af, óf neemt genoegen met minder informatie: "Indien dit te lang op zich laat wachten, zal dit plaatsvinden op grond van de dan beschikbare publieke informatie."

De EU is echter maar één van de partijen in de geheime ACTA-onderhandelingen. En die deelnemers zijn verdeeld, onder meer over de wenselijkheid van transparantie. Dat is al gebleken uit uitgelekte documenten van EZ, waar Webwereld de hand op heeft gelegd. Zo zijn de Verenigde Staten voor geheimhouding van ACTA. De Amerikaanse president Barack Obama heeft zich net ook expliciet uitgesproken vóór dat antipiraterijverdrag.

Geen three strikes

Toch is er naast deze intentieverklaringen ook concreet verzet vanuit de Nederlandse regering. "Een ‘threestrikes-out’-aanpak is als het aan het kabinet ligt, niet acceptabel", benadrukken EZ en Justitie. Dat lijkt een loze uitspraak; de Nederlandse overheid staat immers buitenspel wat ACTA betreft. Maar een eventueel afsluiten van internettoegang na herhaalde overtreding, het zogeheten three strikes-beleid, is wel degelijk zaak voor Nederland. Dat is namelijk een strafrechtelijke kwestie. Het Nederlands parlement staat wel buitenspel inzake de meeste andere kwesties rondom ACTA, omdat die civielrechtelijk zijn. Daarover moet het Europarlement ter zijner tijd beslissen.