Het kabinet besloot vrijdag dat een expertgroep onder leiding van hoogleraar Bart Jacobs onderzoek gaat doen naar 'de uitvoeringsaspecten' bij en eisen zal opstellen voor stemprinters en stemmentellers die het kabinet mogelijk wil inzetten bij toekomstige verkiezingen. De stemprinter drukt de voorkeur van de kiezer af op een papiertje, de stemmenteller scant die papiertjes en telt de stemmen.

Het kabinet schrijft vrijdagavond in een persbericht de papieren stem het veiligst te vinden, omdat die door de kiezer kan worden gecontroleerd en omdat hertellen mogelijk is. In mei 2008 wil het kabinet een definitief besluit nemen over de inzet van nieuwe apparaten bij verkiezingen.

Bart Jacobs is hoogleraar computerbeveiliging aan de Radboud Universiteit Nijmegen. Hij was ook al lid van de Commissie Korthals-Altes die eind september een kritisch rapport over de stemcomputers uitbracht. De hoofdlijnen van dat advies neemt het kabinet nu over.

Bij internetstemmen is volgens het kabinet de stemvrijheid en het stemgeheim niet te waarborgen. 'In een stemlokaal houdt een stembureau toezicht op het verloop van de stemming.' De eisen aan de apparaten en de software worden openbaar en de processen-verbaal van de verkiezingen komen op internet te staan, meldt het kabinet.

'Te vroeg voor eisen'

Woordvoerder Rop Gonggrijp van de actiegroep Wij Vertrouwen Stemcomputers Niet vindt dat het te vroeg is voor het opstellen van eisen voor stemprinters en stemmentellers, omdat nog helemaal niet duidelijk is of het wel verstandig is die apparaten in te zetten. 'De expertgroep moet geen eisen opstellen. Dat is te vroeg. Daardoor ontstaat een situatie waarbij er al wordt geïnvesteerd in de oplossing. De suggestie wordt gewerkt dat daar achteraf niet onderuit is te komen. De expertgroep moet eerst een haalbaarheidsonderzoek doen', aldus Gonggrijp tegenover Webwereld.

De actiegroep stelt vraagtekens bij het gebruik van een elektronische stemmenteller. 'In het buitenland zijn praktische problemen gebleken bij het scannen van gevouwen en met de hand in stembus gestopte biljetten.'

'Kosten veel te hoog'

Ook vreest Gonggrijp dat de kosten van de invoering van de nieuwe apparaten veel te hoog uitvallen. De commissie Korthals-Altes beraamde de kosten op zestig miljoen euro. Gonggrijp: 'Het kan makkelijk honderd miljoen worden. Veel te veel geld voor machines die maar één keer per jaar nuttig zijn. Naar schatting duizend euro per verkiezingen per stemlokaal en alleen maar zodat de stembureauleden eerder naar huis kunnen.'

Ook irriteert het Gonggrijp dat het kabinet schrijft dat het voortaan procedures rond de verkiezingen niet tot in detail wil regelen in de Kieswet, maar die ook wil kunnen neerleggen in lagere regelgeving. De reden daarvoor is volgens de regering sneller te 'kunnen inspelen op nieuwe of veranderde inzichten en op wensen van de burger.' Volgens Gonggrijp is dat 'gevaarlijk', omdat er bij besluiten op lagere niveaus minder politieke controle mogelijk is.

Barcodes op stem

Stemcomputerfabrikant Nedap zette recent een filmpje online waarin het stelt dat de huidige stemcomputers 'zonder grote investeringen, eenvoudig en op korte termijn' zijn aan te passen om te werken met uitgeprinte stemmen. Het filmpje toont een barcode op elke stem die uit de printer rolt en de barcode wordt daarna gescand door de stemmenteller.

De Kiesraad was eerder juist kritisch op het gebruik van printjes van stemmen als daarop barcodes komen te staan, 'omdat er op het stembiljet geen informatie moet staan die niet direct door de kiezer te verifiëren is'.

Verbijten

Het kabinet noemt acht waarborgen waaraan verkiezingen moeten voldoen: transparantie, controleerbaarheid, integriteit, kiesgerechtigdheid, stemvrijheid, stemgeheim, uniciteit en toegankelijkheid. De Kiesraad voegde daar in een reactie een negende toe, de onafhankelijkheid van de organisatie van verkiezingen, maar die neemt het kabinet niet over.

Wij Vertrouwen Stemcomputers Niet publiceerde deze week een lobbybrief (pdf) van Nedap aan Tweede Kamerleden waarin het bedrijf de actiegroep en de media de schuld geeft voor het ontstaan van een 'volstrekt verkeerde beeldvorming'. 'We hebben ons meerdere malen moeten verbijten over onkunde, onjuistheid en vooringenomenheid in het publieke discours.'