Onder een stortvloed van complimenten, nieuwe toezeggingen en een enkele kritische noot is de Tweede Kamer woensdag akkoord gegaan met het actieplan 'Nederland open in verbinding'. In dit beleidsplan van de ministeries van Binnenlandse en Economische Zaken gaat de rijksoverheid vanaf voorjaar 2008 verplicht over op open standaarden en wordt de voorkeur gegeven aan open source software. Eind 2008 zullen andere (semi-)overheden volgen.

Huldeblijk

Aanwezige Kamerleden prezen staatssecretaris Frank Heemskerk van EZ omstandig voor de voortvarendheid waarmee het reeds lang sluimerende dossier recentelijk is vlot getrokken. Het startschot hiervoor, de Motie Vendrik, is immers alweer vijf jaar oud.

PvdA'er Martijn van Dam: "Ik ben ongelooflijk tevreden. En de grootste aanbeveling voor dit plan is nog wel de storm van kritiek die Microsoft heeft trachten te ontketenen." Gerkens: "Precies. Dat een monopolist klaagt dat met dit plan concurrentie en marktwerking zouden worden bedreigd, dat is de ironie voorbij."

De implementatie van open standaarden krijgt met het plan een dwingend karakter. Alle organisaties moeten in principe meedoen. Mogelijke uitzonderingen moeten worden gemotiveerd en dienen waar mogelijk te worden uitgefaseerd. Dit is het principe van 'comply-or-explain and commit'.

Het gebruik van open source software binnen de overheid is minder dwingend geregeld. Bij gelijke geschiktheid wordt de voorkeur gegeven aan open source software. Bij maatwerkapplicaties, speciaal in opdracht gebouwd, geldt wel het uitgangspunt dat de opdrachtgevende overheidsorganisatie ook het intellectueel eigendom verkrijgt. Heemskerk: "Dat geldt eigenlijk al, maar wordt vaak vergeten. Hier zijn dus betere instructies nodig."

Handhaving

Het implementeren van open standaarden bij de overheid kon rekenen op niets dan lof vanuit het parlement. Over het open source gedeelte hadden VVD en CDA nog wat bedenkingen, met name over de vermeend negatieve effecten op de ict-branche.

Over de uitwerking en vooral de handhaving van het plan rezen enkele vragen, vooral omdat de staatsecretaris lagere en semi-overheden 'niet aan een touwtje heeft'. Die beschikken namelijk over hun eigen ict-budget.

De PvdA drong er daarom op aan om alvast wetgeving voor te bereiden om handhaving van alle organisaties te verzekeren. De staatsecretaris gaat in eerste instantie uit van uitvoering 'op basis van vertrouwen' en kreeg daarbij steun van de andere partijen. In maart 2009 wordt gekeken hoe het programma loopt en of alsnog een wettelijke 'stok om te slaan' noodzakelijk is, aldus de staatssecretaris.

Brigade en meldpunt

Heemskerk zegde wel toe dat er een 'Open Standaard Brigade' én een 'Meldpunt Gesloten Standaarden' komt, zoals was verzocht door PvdA-kamerlid Martijn van Dam. De brigade zal, analoog aan de 'Kafka Brigade' die speurt naar overbodige bureaucratie, actief het gebruik van open standaarden in alle overheidsgeledingen gaan najagen. Het 'Meldpunt Gesloten Standaarden' ligt in het verlengde hiervan. Hier zal elke burger kunnen klagen over vermeend overbodig gebruik van gesloten standaarden.

Koploper

"Zo is een goed plan een nóg beter plan geworden", aldus SP-kamerlid Arda Gerkens. GroenLinks fractievoorzitter Femke Halsema: "Ik heb zelden zoveel overeenstemming gezien."

In het plan wordt gesteld dat Nederland met de implementatie van open standaarden in de pas loopt met Europese ontwikkelingen. Na afloop van het kameroverleg was de staatssecretaris van EZ stelliger. "Nederland is met dit initiatief koploper, een gidsland", aldus Heemskerk tegenover Webwereld. "Dat blijkt ook uit de bijzondere interesse vanuit het buitenland voor dit beleidsplan. Het is al vertaald in het Engels. En trouwens, het is nu ook beschikbaar in het ODF formaat..."