Oppositiepartij SP maakt zich zorgen over gedrag van gemeenten wat in wezen neerkomt op schending van de Wet Openbaarheid Bestuur (WOB). Kamerlid Ronald van Raak stelt vanmiddag vragen aan minister Guusje ter Horst van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Hij stipt aan dat de WOB dient voor openheid van bestuur en dat de overheid zelf daarbij verantwoordelijk is dat er hiervoor zo min mogelijk drempels moeten zijn.

Deze Kamervragen komen naar aanleiding van het verzet van gemeenten tegen WOB-verzoeken in verband met het plan Heemskerk. Dat voorziet in het gebruik van open source en open standaarden van de overheid voor de eigen ict. Webwereld-journalist Brenno de Winter heeft in maart bij alle 441 Nederlandse gemeenten WOB-aanvragen ingediend over hun ict-aanbestedingen. "Ik ben ongelofelijk blij dat de politiek inziet dat de openheid van het bestuur in het geding is."

Tijd rekken

De Winter zegt dat deze kwestie ook van belang is omdat hier het recht op vrije nieuwsgaring wordt gefrustreerd. Gemeenten willen de gevraagde informatie niet ophoesten, of doen bewust aan tijd rekken, of brengen onterecht kosten in rekening. Daarbij hebben de weigeraars onderling overlegd op een gesloten mailinglijst en elkaar opgejut om de verzoeken naast zich neer te leggen. Sommige gemeenten eisen vooraf instemming met niet gespecificeerde kosten, ofwel een handtekening op een blanco cheque.

Deze kwestie is eind maart nog geëscaleerd toen de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) zich er in mengde. De VNG heeft de leden formeel opgeroepen te reageren op de WOB-verzoeken. Daarbij heeft de vereniging echter wel toegevoegd dat de gemeenten zoveel mogelijk de tijd moeten nemen. Dat kan neerkomen op een schending van de wettelijk gestelde reactietermijnen voor de Wet Openbaarheid Bestuur. De VNG heeft dat later afgezwakt door te verklaren dat het de leden slechts adviezen geeft, zonder enige verplichting.

Misvatting

De weigerachtige gemeenten sturen dus ook facturen voor het antwoorden op de informatieverzoeken. Dat komt tot nu toe uit op een paar honderd euro, maar de echte dwarsliggers zijn nu eerst nog bezig met tijd rekken. Daarbij worden argumenten aangevoerd als de moeilijke vindbaarheid van de gevraagde informatie.

WOB-aanvrager De Winter legt uit dat de gemeenten uitgaan van een misvatting: zij denken de aanvrager een dienst te leveren. De Wet Openbaarheid Bestuur stelt overheidsinstanties echter verplicht openheid van zaken te geven. Daarvoor moeten zij dus ook hun eigen informatie op orde hebben, om binnen de door die wet verplichte termijn aan verzoeken te voldoen.

Leges

Hij zegt zich geen zorgen te maken over de betaling van de door gemeente opgevoerde kosten. "Ik kan met niet voorstellen dat dit juridisch hout snijdt." Sommige gemeenten, met name in Limburg, voeren hun 'WOB-facturen' namelijk op als leges. Dat zijn betalingen aan overheidsorganen voor het gebruik van hun diensten of producten. Eventuele kosten voor WOB-verzoeken horen echter te vallen onder reeds betaalde algemene belastingen. SP-Kamerlid Van Raak stelt dit ook aan de orde in zijn Kamervragen aan minister Ter Horst.

De WOB voorziet wel in een vergoeding als er grote aantallen papieren kopieën en eventuele samenvattingen worden aangevraagd. De Winter heeft daarom ook van tevoren expliciet om digitale documenten gevraagd. Daarnaast gaat het bij de kopieervergoeding om 'redelijke kosten'. Onder meer Eindhoven wil echter factureren voor de verrichte arbeid.