De entertainmentindustrie en de providers komen er onderling maar niet uit: moet er een downloadverbod komen en hoe zouden providers of consumenten de makers van muziek en films moeten compenseren? Dat werd bij een debat zaterdagmiddag tijdens de Noorderslag-conferentie in Groningen weer pijnlijk duidelijk. Al sinds 2008 overleggen vertegenwoordigers van isp's, entertainmentbedrijven, rechthebbenden, consumenten en het mkb over regulering van het massale down- en uploaden van muziek, films en games. Doel is om te komen tot een redelijke vergoeding voor artiesten en anderen rechthebbenden. Maar de partijen komen niet nader tot elkaar.

Oplossing 1: downloadverbod

Tijdens het debat in Groningen pleiten Buma/Stemra-directeur Hein van der Ree en Paul Solleveld, directeur van branchevereniging NPVI, andermaal voor een wettelijk downloadverbod. Van der Ree: "Ik verwacht van de isp's dat ze gaan meewerken aan handhaving. Ze spelen een rol omdat hun commerciële model voor een deel is gericht op het aanbieden van snelle downloads aan consumenten. Providers zijn niet neutraal, ze hebben een commercieel belang." Solleveld (NVPI) klaagt dat de totale omzet van de muziekbranche daalt en dat de groei van de digitale markt dat niet compenseert, mede door het illegale gratis aanbod.

Xs4all-directeur Theo de Vries is tegen een downloadverbod en een te grote rol voor providers in de handhaving. "Wij zijn voor een open en vrij gereguleerd internet. Wij spelen misschien een rol, maar de grootste rol speelt de entertainmentindustrie zelf, die vergeleken met andere branches veel te laat heeft gereageerd op de negatieve consequenties en de kansen van internet." Volgens hem wil de entertainmentindustrie 'eerst repressie en dan pas praten over acceptabele nieuwe modellen'. "Wij willen consumenten niet vercriminaliseren. Ook maatregelen die zorgen voor privacy-inbreuk voor onze gebruikers accepteren we niet."

Oplossing 2: Collectieve licentie

Juridisch hoogleraar Bernt Hugenholtz (Universiteit van Amsterdam) oppert een vrijwillige collectieve licentie tussen rechthebbenden en de providers als de 'meest logische oplossing'. Voordelen: geen strenge controle van up- en downloadgedrag van individuele gebruikers, die in strijd kan zijn met de mensenrechten, en tenminste een vorm van een vergoeding voor rechthebbenden. Maar geen van de partijen loopt op dit moment warm voor dat idee.

Volgens Paul Solleveld van de NVPI zou zo'n Nederlandse overeenkomst 'internationaal op problemen' stuiten. Ook Buma-directeur Van der Ree is er geen voorstander van, omdat in het geval van zo'n licentie het up- en downloaden door particulieren wordt gedoogd. Dat zou de bestrijding van piraterij hinderen. Van der Ree: "Niet-commerciële filesharing bestaat niet. We moeten de tussenpersonen kunnen aanpakken. Zij verdienen bakken met geld aan het materiaal van rechthebbenden."

Xs4all wil alleen praten over een collectieve licentie als het downloadverbod eerst van tafel gaat. De Vries: "Zolang de entertainmentindustrie blijft zeggen dat er eerst een downloadverbod met handhaving moet komen, krijgen ze ons niet mee." Maar als er een collectieve licentie komt en geen downloadverbod, denkt Buma-directeur Van der Ree dat legale muziekdiensten worden benadeeld. "Als iedereen voor privé-gebruik mag filesharen, krijgen legale internetdiensten geen kans. Het gratis alternatief is dan te aantrekkelijk."

Hugenholtz vindt het standpunt van Buma/Stemra vreemd: "Gratis aanbod concurreert nu ook al met legale diensten en ondertussen verdienen uw rechthebbenden minder. Met een collectieve licentie krijgen ze tenminste een vergoeding. U wilt toch dat de muziekauteurs meer betaald krijgen?" Hugenholtz denkt ook dat een downloadverbod niet effectief is. "Het is nauwelijks te handhaven. Zo'n collectieve licentie is ook niet ideaal, het is een 'second best'-oplossing. Maar juist dat soort situaties hebben organisaties als Buma/Stemra doen ontstaan", aldus Hugenholz richting Van der Ree.

Een heikele kwestie is hoe bij een collectieve licentie de vergoeding aan bands en artiesten is te bepalen. Xs4all wil geen privacyschendende methodes bij het in kaart brengen van internetverkeer, zoals het omstreden deep packet inspection (dpi). Dat hoeft volgens Hugenholtz ook niet. "Je hoeft individueel downloadgedrag niet te checken. Je kunt denken aan steekproeven, zoals dat nu ook gebeurt bij het bepalen van de vergoeding voor de thuiskopie."

Ook muziekvakbond Ntb en de Consumentenbond hebben zich vorig jaar gezamenlijk tegen het downloadverbod gekeerd vanwege de mogelijke privacy-inbreuk die het kan veroorzaken. "In de thuiskopieerregeling is besloten dat we niet bij de mensen thuis gaan controleren, we zijn het er over eens dat dat onwenselijk is. Waarom zouden we dan op het internet het probleem opnieuw bij de consument leggen?" aldus Ntb-bestuurslid Erwin Angad-Gaur eerder op de dag tijdens een andere discussie.

Oplossing 3: Internet in thuiskopiestelsel

De consumenten- en artiestenbonden bepleiten (PDF) samen een nieuw thuiskopiestelsel en legalisering op termijn van zowel up- als downloaden door privé-personen. De bonden zijn tegen een downloadverbod en voor een vergoedingenstelsel. Het voorgestelde nieuwe thuiskopiestelsel houdt in dat consumenten een gemiddelde toeslag van 5 euro op onder meer een mp3-speler of harddiskrecorder betalen. Daar staat tegenover dat consumenten dan onbeperkt muziek en films kunnen uitwisselen.

Buma/Stemra en de NVPI zijn geen voorstander van zo'n vorm van legalisering van up- en downloaden binnen het thuiskopiestelsel van en houden vast aan het downloadverbod.

Oplossing 4: Individuele internetlicenties

Buma/Stemra opperde in april vorig jaar trouwens nog een ander voorstel richting de isp's: klanten zouden individueel licenties kunnen afsluiten voor muziekgebruik van '5 á 10 euro per maand'. Deze vrijwillige heffing zou dan gelden voor filesharen voor particulier gebruik.

Dat voorstel, in april vorig jaar onder vertrekkend bestuursvoorzitter Cees van Vervoord gepubliceerd, lijkt inmiddels onder de nieuwe ceo Van der Ree van tafel. Hij brengt het niet meer in het debat in, nu hij opname van het downloadverbod op korte termijn belangrijker vindt. Ook bij zo'n individuele, vrijwillige licentie blijft privacy een probleem, want providers zouden dan alle up- en downloads van abonnees moeten registreren om te bepalen of ze nog wel 'voor particulier gebruik' bezig zijn. Dat kost veel geld en hoe het technisch in zijn werk moet gaan, weet Buma/Stemra niet.

De Vries wil vooral geen oplossing waarbij providers 'politie op internet moeten gaan spelen'. Tot nu toe doet de entertainmentindustrie volgens de XS4All-directeur zelf ook weinig aan melden van illegaal aanbod. "Wij hebben een notice & takedown-procedure. Maar die wordt bij ons maar één keer per maand gebruikt."

Binnenkort Kamerdebat

Een wettelijk downloadverbod, een collectieve deal met providers, filesharing legaliseren via een nieuwe thuiskopieregeling of een individuele licentie voor internetters - geen van de oplossingen kan rekenen op voldoende steun van alle partijen. Een balans tussen vergoeding van artiesten, aanpak van illegaal aanbod en privacy van consumenten lijkt ver weg, althans als 'de markt' zichzelf moet reguleren.

De politiek moet dan ook een eind maken aan de impasse. "Als we er samen niet uitkomen, moeten dan moet het maar onder druk van de politiek", aldus Van der Ree. Op 27 januari debatteert de Tweede Kamer weer over een eventueel downloadverbod of alternatieve oplossingen.