Ook voor mij als journalist is de computer en vooral internet een zegen. 's Ochtends zeef ik door 370 RSS-feeds om te kijken wat voor nieuws er gebeurd is. Bij research maak ik dankbaar gebruik van de massa aan informatie die er op internet te vinden is, van blogs tot academische papers op online archieven zoals JSTOR. Mijn computer is mijn venster op de wereld. Vijf jaar geleden was rss nog niet doorgebroken en waren blogs nog vooral persoonlijke dagboeken. Voor academische papers moest je nog in een goede universiteitsbibliotheek zijn.

Alles komt echter voor zijn prijs. Niet alleen wij hebben meer vrijheid dan vroeger, ook de producenten van computerhardware en -software hebben ontdekt dat de nieuwe technologie hen nieuwe 'vrijheden' kan geven. De mogelijkheden die zij hebben om onze vrijheid in te perken zijn enorm uitgebreid. Het feit dat steeds meer apparaten heuse vermomde computers zijn, versterkt de greep van de producent op de consument.

Ondertussen zijn we allemaal al wel gewend geraakt aan de activatieprocedure die ervoor zorgt dat we Windows XP niet zomaar op een andere computer kunnen installeren. Kopen we een nieuwe computer of breiden we onze computer uit, dan moeten we ineens Windows opnieuw registreren of na dertig dagen sluit Windows ons uit onze computer uit. Ook wie regelmatig nieuwe hardwarecomponenten uittest, moet wel eens opnieuw Windows registreren. Wanneer het besturingssysteem vindt dat je te vaak moet reactiveren, word je verplicht om via de telefoon uitleg te geven aan de Microsoft-helpdesk voor je een activatiecode krijgt.

Drm (Digital Rights Management of Digital Restrictions Management, afhankelijk van tot welk kamp je behoort) kan op meer tegenstand rekenen. Enkele jaren geleden kon je nog probleemloos elke cd die je kocht kopiëren om ze in de auto of tijdens het joggen te beluisteren.

De laatste jaren doen de platenmaatschappijen er alles aan, om je rechten op het gebruik van muziek zoveel mogelijk te beperken en die van hen uit te breiden. Als je bijvoorbeeld muziek koopt in de online muziekwinkel Itunes Music Store, beperkt Apple wat je met de gekochte muziekbestanden mag doen. Je mag van Apple je aangekochte muziek op vijf 'gemachtigde' computers afspelen. Je mag de bestanden wel op een willekeurig aantal Ipods zetten, maar andere mediaspelers kunnen niet overweg met die muziek. Als je op de Itunes Music Store gekochte muziek tijdens het joggen wil beluisteren, ben je zo goed als verplicht om een Ipod te kopen. Tenzij je met minder kwaliteit tevreden bent: je kunt de muziek op cd branden en dan naar een onbeveiligd mp3-bestand omzetten.

Door drm ben je afhankelijk van anderen om je muziek te kunnen beluisteren. Een softwareproducent biedt voor zijn software niet tot het einde der tijden ondersteuning. Als Apple beslist om over tien jaar zijn beveiliging van de iTunes-muziek niet meer te ondersteunen omdat ze verouderd is, dan kun je je aangekochte muziek enkel nog op oude Ipods en oude versies van Mac OS afspelen. Je cd's van twintig jaar terug kun je daarentegen nog perfect afspelen in de nieuwste stereo-installatie of op je Mac en dat zal over tien jaar nog mogelijk zijn.

Ook de filmindustrie gebruikt drm-technieken om hun zelfverklaarde rechten af te dwingen. Door de zogenaamde regiocodes kun je op een in Nederland gekochte dvd-speler meestal geen dvd uit Amerika afspelen. De filmindustrie heeft besloten dat dit het beste is: zij mogen wel de vruchten plukken van de internationalisering van de markt, maar wij niet. Met de regiocodes kunnen zij een film in verschillende werelddelen op verschillende momenten uitbrengen en er op die manier zoveel mogelijk geld uit halen. Is het je trouwens ook al opgevallen dat je de introfilmpjes van veel dvd's niet kan overslaan? Daar word je dus ook naar verplicht te kijken.

We gaan overigens meer en meer verplicht worden om naar iets te kijken dat we niet willen. Bedrijven stelen zo onze kostbare tijd. Enkele maanden geleden werd bekend dat ons eigen Philips een patent had aangevraagd om zappen tijdens reclameblokken op tv onmogelijk te maken. Zelfs als je een programma opneemt om achteraf te bekijken, zou je met deze nieuwe technologie verplicht zijn de reclamespotjes te bekijken. De techniek maakt gebruik van het Multimedia Home Platform, dat ingebouwd is in heel wat digitale kabeldecoders en settop-boxen. Mensen die niet blij zijn met deze verplichte reclame, zouden moeten betalen om hun tijd terug te winnen.

Drm is begonnen als een technologie om de auteursrechten van mediahuizen te laten respecteren. Maar de gebruikte techniek gaat verder dan het veiligstellen van auteursrechten. De producenten beslissen op hoeveel computers we muziek kunnen afspelen, op welke apparaten en zelfs waar. Dat niet alle consumenten daarmee kunnen lachen, wordt onderstreept door het succes van het drm-vrije Emusic, dat na de Itunes Music Store (70 procent marktaandeel) de tweede online muziekwinkel is met een marktaandeel van 11 procent.

Heel wat audio-cd's zijn ook al beveiligd tegen kopiëren. Meer dan dat, veel cd's kan je niet meer zomaar op je pc of in je auto beluisteren. Er staat vaak speciale software op waarmee je de muziek kan beluisteren op je pc (enkel onder Windows). Als je liever de muziek beluistert in je favoriete mediaspeler, dan heb je pech: de producent heeft beslist dat zijn speler het beste is voor die cd. Wil je de pc onder Linux of Mac OS beluisteren, dan heb je pech: de producent vindt die doelgroep te klein om hen ook die mogelijkheid te geven. Eind vorig jaar werd zelfs bekend dat Sony een heuse rootkit installeerde op je pc als je naar je muziek wou luisteren. Het programma hield zijn bestaan zo goed mogelijk verborgen voor de gebruiker, installeerde eigenhandig updates van Sony en kon heel moeilijk verwijderd worden.

Drm klampt zich trouwens dieper en dieper vast in de computertechnologie. De Trusted Computing Group (vroeger de Trusted Computing Platform Alliance of TCPA), met als leden onder andere Intel, Microsoft, AMD, IBM, HP en Sony, bouwt drm-beveiligingen in computerhardware . Als zelfs de hardware controleert of je wel rechten hebt op de audiogegevens die je wil afspelen, dan is het veel moeilijker om de beveiliging te omzeilen. Als je de juiste rechten niet hebt, speelt het muziekbestand simpelweg niet af. Kwade tongen beweren zelfs dat dat de reden is dat Apple overstapte naar het Intel-platform: de goede drm-ondersteuning.

Veel producenten van inkjetprinters hebben hun printer met een chip beveiligd zodat die enkel inktcartridges van het eigen merk aanvaardt. Daarmee reageerden de printerbouwers op de vele (vaak goedkopere maar daarom niet slechtere) alternatieve cartridges. Inkt bijspuiten werd zo ook onmogelijk gemaakt. Stel je voor dat Peugeot enkel zou toelaten om dure Peugeot-benzine te tanken: de wereld zou op zijn kop staan. Maar voor printers vinden we dat heel normaal.

Bedrijven trekken steeds meer rechten naar zich toe nu het technisch allemaal mogelijk wordt. Daarmee overschrijden ze maar al te gemakkelijk de grens van wat aanvaardbaar is. Om hun producten of diensten te beschermen, eisen ze het volledige eigenaarschap van wat je koopt op. De tijd dat je kon doen wat je wilde met iets dat je koopt lijkt voorbij. Het heeft geen zin om te zeggen dat het vroeger beter was, want we profiteren allemaal van de modernste computertechnologieën, maar dat betekent niet dat we de uitwassen er maar bij moeten nemen. We moeten duidelijk maken aan de producenten in de computerindustrie dat niet alles wat mogelijk is, wenselijk is. Anders zullen we op een keer geen eten krijgen van onze koelkast voor we de producent ervan betaald hebben voor de mogelijkheid de deur te openen...