Volgens onder meer vervoerdersorganisatie KNV (PDF brandbrief vorig jaar) zorgt de uitrol van 4G voor storingen bij treincommunicatie via spoornetwerk GSM Rail (GSM-R). Omdat spoorverkeer stil komt te liggen als het contact met de machinist wegvalt, levert 4G problemen op. Maar aan de theorie dat 4G de oorzaak is van deze storingen, schort het een en ander.

Zo wordt betwist dat technieken als UMTS, WiMax of LTE interferentie veroorzaken bij GSM Rail. Ook wordt 4G voornamelijk uitgerold in de 800- en 1800-band en niet in de 900-band waar GSM-R in zit. En om het nog ingewikkelder te maken, stelt Europees onderzoek dat GSM-R juist voor storingen zorgt bij 4G-verkeer, niet andersom.

De Europese organisatie van telecomtoezichthouders, CEPT, houdt zich al jaren bezig met onderzoek naar de 900-band en dan specifiek de invloed van de frequentieblokken die grenzen aan GSM-R. Deze standaard voor spoorcommunicatie is op Europees niveau ontwikkeld. De specificatie ervan is vastgelegd in een besluit van de Europese Commissie en bepaald door ETSI, de Europese standaardenorganisatie die ooit is opgericht door CEPT.

'LTE vermindert GSM-R-storingen'

In 2007 concludeerde CEPT op basis van laboratoriumtests dat het uitrollen van UMTS in het frequentiegebied binnen 2,8 MHz van de blokken die voor GSM-R worden gebruikt, storingen kan opleveren. Maar in een later rapport draait de organisatie het om: de interferentie bij GSM-R treedt op door het GSM-verkeer in deze band en breedbandontwikkelingen als UMTS, LTE en WiMax verminderen juist de kans op storingen bij de basisstations van het communicatienetwerk van de spoorwegen.

Sterker nog, het rapport stelt dat GSM-R-storingen veroorzaakt bij zulke mobiele breedbandcommunicatie in de nabijheid van het het spoor. 4G in de 900-band zorgt dus niet voor storingen bij het spoor, maar het spoor zorgt juist voor storingen bij 4G in dit frequentiegebied.

Geen frequentieverplichting meer

Telco's lijken voornamelijk in te zetten op 800 en 1800 MHz voor 4G, maar de 900-band zou bijvoorbeeld de uitwijk kunnen worden voor 3G. Voorheen was deze band gereserveerd voor GSM-verkeer, maar het ministerie van Economische Zaken heeft bij de frequentieveiling deze verplichting laten vallen. Met de technologieneutrale veiling mogen telco's uitrollen wat ze willen in deze frequenties.

Spoorbedrijven denken dat de interferentie die nu optreedt juist erger wordt als er straks 3G of 4G in de 900-band wordt gepompt. Dat is vooral gebaseerd op de ervaringen van het spoorbedrijf en Europese collega's met de storingen de afgelopen jaren. En dat onderzoek waar CEPT zich in 2007 op baseerde.

ProRail eist aanpassingen

ProRail zag de bui al hangen vorig jaar toen de frequentieveiling zonder technologieverplichting eraan zat te komen. De Nederlandse beheerder van het GSM-R-netwerk vreest dat met een uitrol van bijvoorbeeld 4G de spoorcommunicatie ondermijnd wordt. Daarom tekende de spoorbeheerder officieel bezwaar aan bij het ministerie van Economische Zaken tegen het onvoorwaardelijk vrijgeven van deze ruimte.

Op de volgende pagina: schade van het spoor verhalen op 'de veroorzaker' van de storingen.

ProRail eiste van de overheid dat er een telco's een maximaal zendvermogen instellen bij het spoor zodra ze gebruikmaken van de banden waar GSM-R ook op zit. Dit zou moeten worden opgenomen in de voorwaarden die Agentschap Telecom stelt aan een frequentie. Wat de aan GSM-R-grenzende blokken in de 900-band ook direct minder interessant zou maken voor providers.

Ministerie stelt geen voorwaarden

Het ministerie heeft dat bezwaar afgewezen. Niet geheel verrassend gaat het ministerie namelijk niet uit van het CEPT-rapport uit 2007 dat stelt dat UMTS voor problemen zorgt, maar van het rapport uit 2011 dat stelt dat het wel meevalt. In de vergunningsvoorwaarden (PDF) bij deze frequenties staat wel: “Het gebruik van de frequentieruimte vindt zodanig plaats dat er passende bescherming wordt geboden aan systemen in aangrenzende banden."

En die ietwat vage armslag bij de frequentievergunning maakt het juridisch lastig, mocht dit een slepend conflict worden. “Volgens de wet moet degene die de storing veroorzaakt het oplossen, maar alleen als hij zich niet aan de voorwaarden van zijn vergunning houdt", zegt telecomanalist Alexander Wisse van Stratix. “Daarom heeft Prorail er zo op aangedrongen dat er strakkere verplichtingen in de vergunningen zouden komen. Nu staat er alleen 'passende bescherming'."

Iedereen last van elkaar

De telco's zitten nu samen met de spoorbeheerder onder leiding van het ministerie van Economische Zaken om de tafel om tot een oplossing te komen. “We verwachten dat we er wel uitkomen samen", zegt woordvoerder Mariël van Dam van Agentschap Telecom tegen Webwereld. Ook ProRail komt met een verklaring van dezelfde strekking en zegt voornamelijk naar een technische oplossing te zoeken en niet naar een juridische.

Overigens meldt ProRail erbij dat er destijds juist bezwaar is aangetekend om zijn rechten niet te verspelen als de partijen er samen niet uitkomen. “Daar gaan we nu niet van uit." Maar daarmee wordt wel duidelijk dat ProRail een stok achter de hand houdt bij het overleg. Mocht er geen technische oplossing komen, heeft de spoorbeheerder in elk geval nog een juridische weg openstaan.

Vervoerders in rep en roer

Het is in het voordeel van alle partijen dat er een goede oplossing komt. Voor de telco's, omdat ze liever geen storingen hebben op hun netwerk, voor het spoor om precies dezelfde reden en voor het ministerie omdat een juridisch getouwtrek wel eens nadelig zou kunnen uitvallen voor de precies verstrekte vergunningsvoorwaarden.

Ad Toet, directeur van Koninklijk Nederlands Vervoer (KNV) voert de druk in elk geval alvast op in een stuk op de website van de vervoerdersvereniging. “Als een bedrijf gasboringen uitvoert en scheuren in huizen veroorzaakt, worden de kosten gedekt vanuit de gasbaten. Hetzelfde moet gelden voor kosten en baten bij GSM frequenties en locomotieven."

Ook zijn er Kamervragen gesteld over wie de portemonnee trekt bij de eventuele aanpassingen die gedaan moeten worden. Tweede Kamerlid Carla Dik-Faber vraagt zich af of de veroorzakers van storingen op het GSM-R-netwerk, in haar optiek de telecomoperators, juridisch kunnen worden gedwongen te betalen voor de schade. Maar omdat het in het belang is voor alle partijen om technisch tot een goede oplossing te komen zodat er geen interferentie is in de 900-band, lijkt dit vooralsnog niet aan de orde.