Dit komt omdat Nederland de Europese Commissie heeft gemachtigd om namens ons land in het diepste geheim te onderhandelen over de Anti-Counterfeiting Trade Agreement (ACTA). Dit verdrag moet piraterij op intellectueel eigendom stoppen en wordt in het diepste geheim uitonderhandeld. Uit uitgelekte concepten wordt duidelijk dat het controleren van computers of mp3-spelers aan de grens, controle door providers van internetverkeer, het uitsluiten van internet en allerhande strafrechtelijke maatregelen tot de mogelijkheden gaan behoren.

Europese grondwet

“ACTA is een internationale overeenkomst en daar wordt over gestemd in het Europese Parlement”, vertelt D66-europarlementariër Sophie in 't Veld. Omdat het dossier zich nu al jaren voortsleept, is inmiddels het Verdrag van Lissabon (de Europese grondwet) ingegaan. Daardoor heeft Europa meer macht gekregen. “De nationale parlementen hebben over het verdrag weinig te zeggen.”

Omdat de onderhandelingen in het diepste geheim plaatsvinden, is nog niet duidelijk wat er allemaal wordt afgesproken. Er is nog een kans dat op details de Tweede Kamer goedkeuring moet geven. “Formeel kan dat dan wel, maar het probleem is dat men jaren bezig is en men alleen ja of nee kan zeggen”, vertelt In 't Veld. “ De druk om dat toch maar goed te keuren is dan ongelofelijk groot.”

Dat verantwoordelijk PvdA-staatssecretaris Frank Heemskerk niet duidelijk was dat het parlement geen centrale rol meer heeft, verbaast de politica. “Als meneer Heemskerk mocht denken dat de Tweede Kamer mag beslissen dan moet hij het Verdrag van Lissabon nog maar eens goed lezen”, zegt ze geïrriteerd.

Kritisch kijken

SP-kamerlid Arda Gerkens erkent dat voor een gedeelte het parlement op non-actief staat, maar benadrukt dat er mogelijk toch behandeling in de kamer volgt. “Pas bij de afronding van de onderhandelingen en publicatie van de precieze tekst wordt de precieze rechtsgrondslag vastgesteld. Dan wordt ook duidelijk of instemming van nationale parlementen nodig is”, zegt ze dan ook.

De PVV staat niet te juichen bij ACTA. “We zijn best bezorgd en zullen dan ook heel kritisch kijken”, zegt kamerlid Hero Brinkman. Hij voelt geen druk uit Europa en wenst zich daar niet aan te storen mocht het dossier in het parlement komen. “Als we niet willen ratificeren dan ratificeren we niet. Simpel.”

PvdA-kamerlid Martijn van Dam is merkbaar niet op de hoogte van de situatie en vraagt zich af of Nederland toch niet het laatste woord heeft. Dat dit niet zo is verbaasd hem.

Volgens het Ministerie van Economische Zaken is er toch nog wel wat ruimte voor het parlement om een rol te spelen. “Nederland is één van de 27 lidstaten in dit Europese traject. De Tweede Kamer speelt zoals bij alle Europese trajecten haar rol en kan richting de bewindslieden van EZ hun positie duidelijk maken”, laat een woordvoerder weten. In 't Veld zegt juist een echt actieve houding te missen.

Geheimzinnigheid

Volgens In 't Veld is er een groeiende irritatie bij het Europees Parlement over de geheimhouding, terwijl transparantie formeel de norm is. “Het lijkt wel dat iedere keer als een land geheimhouding vraagt dat meteen ook gebeurt”, verzucht ze. Volgens haar inschatting is het Europarlement dat ook zat en momenteel “rabiaat tegen” de gang van zaken. Of dat het verdrag tegen gaat houden is onzeker.

Zelf probeert ze helder te krijgen wat nou precies bekokstoofd wordt in de vergaderkamers. Ze diende een Europees Wob-verzoek in, maar kreeg niets. “Daar zal ik binnenkort een rechtszaak voor starten.”

Ook het Ministerie van Economische Zaken claimt tegen de geheimzinnigheid te zijn. “Nederland heeft meerdere malen kenbaar gemaakt het proces niet transparant te vinden en die zorgen meerdere malen overgebracht in dit traject”, stelt de voorlichter. Maar ook Heemskerk weigerde documenten op verzoek van uw verslaggever te openbaren en voerde zeer vage redenen op waarom geen openheid hoefde te worden gegeven. Zelfs na een bezwaarprocedure kwam er geen openheid.

Niet reddeloos verloren

Toch is het onduidelijk of ACTA met de schimmige werkwijze er ooit komt. Volgens In 't Veld is het goedkeuren door het Europees Parlement nog geen gelopen koers. “Op dit moment is een meerderheid rabiaat tegen”, zegt ze. Toch vreest ze wel dat er mogelijk een trukendoos open gaat om het Europees Parlement op afstand te houden. “Zo langzamerhand vertrouw ik de Raad voor geen cent meer.”

Ook Gerkens denkt dat er toch nog wel wat weerstand mogelijk is en schrijft: “En als ACTA dus tegen onze wetgeving ingaat dan kunnen wij er uiteindelijk mee naar het Europese Hof gaan. Daarmee is de wetgeving dan de facto jaaaaren uitgesteld.”

De afgelopen week kwamen de deelnemers aan ACTA in Mexico bijeen voor geheim overleg. Eerder werd de hoop uitgesproken dat er overeenstemming werd bereikt. Die bleef uit en verder zijn geen mededelingen gedaan.

Kees Vendrik (GroenLinks) reageerde niet op een verzoek om commentaar.