De nieuwe ict-inkoopvoorwaarden voor de Rijksoverheid (ARBIT) zijn afgelopen maand nog aangepast omdat open source werd benadeeld.

Nu stelt ICT~Office dat open source hierdoor juist wordt voorgetrokken. De aanpassing omhelst de herdefiniëring van open source-software: dat geldt niet langer als maatwerk. Daardoor vervalt automatisch de eis van de overheid dat het eigendom van de programmatuur wordt overgedragen aan de Rijksdienst die het gebruikt.

Aansprakelijkheid

De wijziging in de regels gaat echter verder. Het staat open source-leveranciers toe een open source-licentie mee te nemen in de leveringsvoorwaarden. Daarmee kunnen die leveranciers ontkomen aan aansprakelijkheid, zegt juridisch adviseur Peter van Schelven van ICT~Office. Een grotere aansprakelijkheid is in ARBIT (algemene rijksvoorwaarden bij it-overeenkomsten) juist een kernpunt - en twistpunt tussen de overheid en de branchevereniging.

Van Schelven stelt tegenover Computable dat veel open source-licenties beperkingen bevatten voor de leveranciersaansprakelijkheid. Dat zou zowel auteursrechtenschending als gebreken in de software betreffen. Beide kwesties worden afgeschoven op de afnemer van de open source-software, stelt de jurist die specifiek de GNU GPL (general public license) noemt.

‘Tegenstrijdig’

Volgens Van Schelven steekt ARBIT juridisch niet goed in elkaar. Hij spreekt van tegenstrijdigheden in de voorwaarden. Naast de indirecte vrijwaring van aansprakelijkheid voor open source, is er nog de vereiste dat een softwareleverancier moet aantonen dat de overheid als klant er niet op achteruit gaat bij levering van het product.

De positie van de klant mag niet verslechteren. Die vereiste staat volgens ICT~Office weer tegenover de permissie om een open source-licentie in te voegen in de leveringsvoorwaarden, aangezien die de afnemer opzadelt met de verantwoordelijkheid voor eventuele gebreken en klachten over schending van auteursrechten. De branchevereniging van de Nederlandse ict-industrie heeft nog niet gereageerd op vragen van Webwereld over deze constateringen.

NOiV ontkent

Het actieprogramma van de overheid voor open source en open standaarden, NOiV, ontkent deze beschuldigingen. “De door ICT~Office geconstateerde tegenstrijdigheid is niet aanwezig en van voortrekken is evenmin sprake”, zegt juridisch adviseur Walter van Holst bij het NOiV tegen Webwereld.

Hij legt uit dat er in ARBIT juist rekening is gehouden met levering van producten of diensten door een systeemintegrator die daarbij software van derden gebruikt. Dat kan ook open source betreffen, waarbij eigen gebruikersvoorwaarden gelden. “Zo'n derde zal in de praktijk gebruiksvoorwaarden aan die software verbinden en in de nieuwe ARBIT-modelovereenkomsten is in artikel 9 geregeld hoe omgegaan moet worden met dergelijke gebruiksvoorwaarden van een derde, die immers geen partij is.”

Risico voor leverancier

Het NOiV stelt hierbij de daadwerkelijke leverancier, en niet de eigenlijke maker van de software, aansprakelijk. De systeemintegrator moet ervoor zorgen dat de positie van de Rijksoverheid als gebruiker niet in de knel komt door eventuele beperkingen in de voorwaarden van de gebruikte software. Dit geldt voor zowel open als closed source-software.

“Om een lang verhaal kort te maken: als die gebruiksvoorwaarden van die derde, bijvoorbeeld een softwarehuis, het gebruiksrecht van de overheid zozeer beperken dat het minimumniveau wat in de ARBIT beschreven staat niet meer gewaarborgd wordt, dan is dat risico voor rekening van de systeemintegrator die immers voor die software van de derde gekozen heeft.”

De nieuwe ict-inkoopvoorwaarden van de Rijksoverheid zijn namelijk opgesteld om leveranciers te binden aan levering van goed werkende producten en diensten. Dat omvat bijvoorbeeld ook de bepaling dat de ‘aannemers’ eventueel opduikende problemen en tekortkomingen gratis moeten oplossen tot een jaar na oplevering.

Boos op de klant

ICT~Office is eerder al gevallen over de aangescherpte voorwaarden voor de inkoop van ict door de Rijksoverheid. Zowel de toen nog geldende als de aankomende aanbestedingsregels zijn door de belangenbehartiger neergesabeld als “één grote schijnvertoning”.

Toch zijn de nieuwe Rijksregels in juli vorig jaar goedgekeurd. ICT~Office reageerde toen tegen Webwereld dat dit een eenzijdige uitkomst is. De nieuwe regels zijn volgens woordvoerder Michel van Schie te veel opgesteld vanuit het perspectief, en dus ook het voordeel, van de overheid. “We zijn hier niet echt gelukkige mee.”