Google bevoorrecht zijn eigen diensten zoals Maps en Gmail in de organische zoekresultaten, ondanks dat het dominante zoekbedrijf consequent stelt dit niet te doen. Dat blijkt uit vergelijkend onderzoek tussen verschillende zoekmachines op 32 veel voorkomende zoektermen, zoals ‘mail’ ‘email’, ‘calendar’ en ‘maps’.

Eigen dienst eerst

Zowel Google en Yahoo pushen hun eigen producten op ‘onnatuurlijke’ wijze in de resultaten, constateert onderzoeker Ben Edelman. Bing is veel terughoudender met zelfpromotie in de zoekresultaten.

Bij zowel Google als Yahoo is de kans dat een eigen dienst pal bovenaan staat in de resultatenlijst meer dan 3 keer zo groot als gemiddeld, blijkt uit statische analyse van Edelman. Er zijn metingen verricht in augustus 2010.

Het tegenargument van de zoekbedrijven kan zijn dat gebruikers een voorkeur blijken te hebben voor diensten van de eigen zoekmachine die ze bezoeken. En inderdaad wordt er ongelooflijk veel geklikt op de eerste resultaat als dit een eigen dienst is. Maar, constateert Edelman, er wordt altíjd heel veel geklikt op de bovenste link, dus dit is geen bewijs dat gebruikers diensten van de zoekmachine relevanter achten.

Niet de relevantste link

In een aantal gevallen slaan gebruikers de bovenste zelfpromotielink zelfs over, omdat die duidelijk niet het meest relevant is. Uit onderzoek naar zogenaamde doorklikratio van zoekresultaten blijkt dat slechts 29 procent van de Google-zoekers met de term ‘email’ op de bovenste link - naar Gmail - klikt. een meerderheid, 54 procent, klikt namelijk op de tweede link, naar Yahoo Mail.

Omgekeerd blijkt ook onomstotelijk dat Yahoo zijn videodienst promoot in de organische resultaten. De bovenste link na zoeken op 'video': video.yahoo.com, kreeg slechts 22 procent van de kliks. 39 procent klikte op het tweede resultaat, Youtube.

Deze gevallen zijn volgens Edelman bewijs dat Google en Yahoo, tegen de normale algoritmes én de voorkeuren van de bezoekers in, hun eigen diensten pushen.

Ingrijpend antitrustonderzoek

Of dit begunstigen van eigen diensten in de organische resultaten ongeoorloofd is, laat Edelman in het midden. Dergelijke praktijken vormen wel het hart van het antitrustonderzoek dat de Europese Commissie momenteel doet tegen Google. Drie verticale zoekmachines hadden geklaagd dat zij naar onder in de resultatenlijst van Google zijn verbannen. Zo zou Google mogelijke concurrentie kleinhouden en uitschakelen, luidt de aanklacht.

Sinds eind november is het vooronderzoek afgerond en doet de EC nu een ingrijpend antitrustonderzoek. Daartoe heeft het onlangs een vragenlijst aan concurrenten en klanten van Google gestuurd, om bewijs te verzamelen van dubieuze voortrekkerij.

Google ontkent, Mayer bekent

Feit is dat Google in al zijn officiële verklaringen steevast ontkent dat de eigen diensten een aparte status hebben in de organische resultaten. Dat standpunt lijkt na dit onderzoek moeilijk houdbaar. Als klapper op de vuurpijl wijst Edelman op een video uit 2007, waar zoekchef Marissa Mayer erkent dat Google wel degelijk eigen diensten kunstmatig bovenaan zet. Google is hiermee begonnen met de introductie van Google Finance, en doet dat sindsdien ook met andere diensten, geeft Mayer schoorvoetend toe.

Google: Edelman is Microsoft-man

Google diskwalificeert het onderzoek en de antecedenten van Edelman: "Meneer Edelman is al lange tijd een betaalde consulent voor Microsoft, dus het is geen verassing dat hij zo'n enorm vertekende test heeft geconstrueerd waarvoor zijn sponsor slaagt en Google zakt. Google begunstigt nooit zijn eigen diensten in de organische resultaten, en we doen uitgebreide tests om er voor te zorgen dat zoekresultaten zodanig zijn gerangschikt dat we de gebruikers de meest nuttige antwoorden bieden", stelt Google in een verklaring aan Webwereld.

Edelman was inderdaad consulent bij een tiental organisaties, waaronder Microsoft. Bovendien is Ben Edelman als jurist betrokken bij een rechtszaak tegen Google over het uitbuiten van tikfoutdomeinen.

Google ontkent ook met klem dat Marissa Meyer in de video van 2007 erkent dat Google de organische resultaten kunstmatig oppoetst. Mayer spreekt daar over de OneBox, het vak bóven de de lijst met links waar Google een resultaat prominent visueel uitlicht. Hierdoor verschuiven de 'normale' links overigens wel een flink stuk naar beneden op.

Methodologische kritiek

Zoekexpert Danny Sullivan heeft ook methodologische kritiek op het onderzoek. Edelman legt veel te veel nadruk op de gevallen waarin Google-diensten bovenaan of bijna bovenaan staan. Dit is bij slechts 19 procent van de 32 geteste zoektermen het geval, constateert Sullivan. Volgens hem kan uit dezelfde resultaten net zo goed bewijs voeren dat Google zijn eigen diensten juist niet voortrekt.

Het Europese directoraat mededinging belooft Webwereld het onderzoek te bestuderen en met een reactie te komen.

UPDATE 14.18 uur: Reactie Google, achtergrond Edelman en kritiek Sullivan toegevoegd.