Het eerst geheim gehouden document, dat uiteindelijk toch is vrijgegeven aan de Tweede Kamer, is volgens de verantwoordelijke minister “een ondeugdelijk onderzoek”. Minister Donner van Binnenlandse Zaken (BZK) bezweert de Kamer dat het niet wordt gebruikt in besluitvorming. Het stuk zou slechts een intern beleidsvoorbereidend document zijn, schrijft hij.

Marktwerking

In het rapport (pdf) worden kostenbesparingen geschetst die in het meest conservatieve geval 115 miljoen euro per jaar aan besparing opleveren. Dat zou al bereikt worden door het “introduceren van marktwerking op generieke ict”. Een besparing van 500 tot 750 miljoen euro per jaar is mogelijk als “de decentraal geïmplementeerde applicaties worden vervangen door centraal gefaciliteerde open source-varianten”.

“Door in te zetten op het realiseren van beide mogelijkheden moeten besparingen tussen de 500 miljoen en 1 miljard euro per jaar haalbaar zijn”, luidt de slotconclusie van het document. Daar volgt direct de opmerking na: “Het daadwerkelijk realiseren van deze besparingen zal een forse inspanning en een lange doorlooptijd (tenminste 10 jaar) vergen”.

‘Inhoudelijk ongeschikt’

Eerder wees Donner een eis om openbaarmaking af omdat het zou gaan om ‘een privéstuk van een ambtenaar’. Daar is de minister op teruggekomen nadat hij onderzoek heeft laten doen naar de totstandkoming van de BZK-notitie. Het onderzoek naar de kostenbesparingen door gebruik van open ict-standaarden en open source-software wordt niet langer neergezet als ‘privéstuk’ maar als ‘ondeugdelijk’.

“Ik acht het stuk inhoudelijk niet geschikt om een oordeel te kunnen geven over de mogelijke kosten en baten van opensourcesoftware en open standaarden voor de rijksdienst in het algemeen”, schrijft Donner bij de volgens hem ‘informele aanbieding’ van het stuk aan de Tweede Kamer. Het laat namelijk enkele dingen buiten beschouwing en doet volgens de minister een grove extrapolatie van de mogelijke besparingen.

Gratis open source

Het rapport beperkt zich volgens Donner “tot inschattingen van mogelijke baten die ontstaan door het ontbreken van licentiekosten bij open toepassingen, ten opzichte van gesloten toepassingen.” Dit zou dus simpelweg de aftreksom zijn van gratis open source-producten in plaats van betaalde licenties voor closed source-software.

Verder zijn er in het onderzoek “geen schattingen gemaakt van mogelijke kosten (transitiekosten en dergelijke”, vervolgt de BZK-minister. Dit betreft dus de kosten voor migratie van de huidige Rijks-ict naar een omgeving met meer open standaarden en eventueel ook open source. Migratiekosten zijn echter ook van toepassing bij nieuwe pakketten of versies daarvan die niet of minder open zijn.

Extrapolatie

Tot slot stelt Donner dat de in het rapport geschetste mogelijke kostenbesparingen bij de Digitale Werkomgeving Rijksdienst (DWR) niet zomaar van toepassing zijn op alle ict bij de overheid. “De extrapolatie van het besparingspotentieel bij de toepassing van DWR naar 50 soortgelijke toepassingen bij het Rijk is dusdanig grof dat hier weinig waarde aan toe kan worden gekend.”