Dat blijkt uit een studie van de documenten, die het Ministerie van Financiën afgelopen vrijdag openbaar heeft gemaakt.

Vorige week vroeg de Tweede Kamer tijdens een spoeddebat om openbare publicatie van de documenten die tot die tijd geheim waren. De aanbesteding kwam twee weken geleden in het nieuws toen Webwereld over het plan publiceerde. Het huidige plan valt op omdat open standaarden plaats moeten maken voor expliciete Microsoft-technologieën. Daarmee lijkt het kabinet in te gaan tegen het Actieplan Open Standaarden van staatssecretaris Heemskerk.

Contra-expertise

Het ministerie heeft in juli 2007 een contra-expertise op de aanbesteding laten uitvoeren. Het onderzoek moest duidelijk maken of aan de wensen van de Tweede Kamer op het gebied van open standaarden en open source wordt voldaan. Daarbij gold als uitgangspunt vooral de motie Vendrik en slechts het concept van het veel beschreven Actieplan van Heemskerk, dat pas eind vorig jaar is aangenomen.

De onderzoekers van bureau "Verdonck, Klooster & Associates" zien geen ruimte voor open standaarden. "Er is in de bestudeerde stukken niet al het mogelijke in het werk gesteld om invulling te geven aan de wensen van de Tweede Kamer en de toezegging van de staatssecretaris," stelt het rapport.

Zij plaatsen echter ook de kanttekening dat het onhaalbaar is om op korte termijn aan open standaarden te voldoen. Het ministerie stelt daarom voor om in twee fasen over te stappen. Daarbij zou in drie stappen naar open standaarden worden gewerkt. Maar ook daar zien de onderzoekers geen heil in: "De wijze waarop nu GOUD versie 1 is gespecificeerd maakt een doorgroeiscenario in de gewenste richting eerder lastiger dan eenvoudiger."

De kritiek, die later ook in vragen van leveranciers zou worden geleverd, maakt op de projectleider Jan Arnoud ten Cate, weinig indruk. Hij neemt slechts een deel van de aanbeveling over en zonder nadere onderbouwing legt hij de conclusie naast zich neer: "De stelling van VKA dat GOUD versie 1 niet bij zou dragen aan een doorgroeiscenario naar een werkplek die steeds meer gebaseerd zal zijn op open standaarden en open source is onjuist." Het ministerie twijfelt juist aan de haalbaarheid van een desktop wanneer open standaarden versneld worden ingevoerd.

In 2014 open standaarden

Toen de plannen uitlekten stelde Financiën aanvankelijk dat open standaarden alsnog in 2012 zullen worden ingevoerd. Maar uit nieuwe documenten in het bezit van Webwereld blijkt dat open standaarden pas in 2012 volledig zullen worden omarmd. Na de huidige versie 1.0 van GOUD moet er in 2011 een fase 1.5 volgen waarbij 80% van de open standaarden wordt ondersteund. Volledige open ondersteuning komt pas bij versie 2.0 die voor 2014 op de rol staat. Tegen die tijd zal de desktop nog maar 5% van de applicaties bevatten. Alle overige software moet dan als netwerkapplicatie beschikbaar zijn.

Complexiteit

Uit de documenten blijkt verder dat het project GOUD nu al vertraging heeft opgelopen, omdat initieel de ondertekening van het contract voor de aanbesteding al voor November 2007 op de rol stond. Nu is dat gepland voor 4 maart van dit jaar.

Het project wordt door insiders, leveranciers in de vragenronde van de aanbesteding en de schrijvers van de contra-expertise als complex omschreven. Uit de nu vrijgegeven documenten blijkt dat er drie tot vijfduizend macro's ondersteund moeten worden. Daardoor is een overstap van Microsoft Office naar bijvoorbeeld Open Office zo goed als onmogelijk.

De grote diversiteit aan applicaties en eisen is weer het gevolg van de gezamenlijke aanbesteding. Aanvankelijk was de aanbesteding beperkt tot 3.000 desktops van het Ministerie van Financiën. Maar al snel haakten ook andere departementen aan, waardoor het project nu potentieel 21.000 desktops omhelst. Daardoor neemt de complexiteit van het project flink toe. Maar juist die complexiteit blijkt vaak de boosdoener van gefaalde ICT-projecten bij de overheid, bleek in November nog uit een analyse van de Algemene Rekenkamer.