Het brede onderzoek door de onafhankelijke Algemene Rekenkamer moet overheidsgebruik van open source en open standaarden in kaart brengen, en de mogelijke besparingen daarvan. De Tweede Kamer heeft daarbij nadrukkelijk gevraagd om niet alleen ict bij de Rijksoverheid te onderzoeken, maar ook bij gemeenten mee te nemen. Nu blijkt dat juist de lagere overheidssector buiten beschouwing blijft.

‘Niet bevoegd’

“Dat hebben we 18 januari in een brief aan de Tweede Kamer medegedeeld”, zegt woordvoerder Joost Aerts van de Algemene Rekenkamer. “We hebben daarin aangegeven dat sommige van de door de Kamer gevraagde aspecten niet aan de orde komen in het onderzoek.”

Hij vertelt Webwereld dat dit de ict-situatie bij gemeenten omvat. “De Tweede Kamer had de indruk dat sommige gemeenten al ver zijn met open source”, zegt hij. Struikelpunt is dat de Algemene Rekenkamer geen bevoegdheid heeft om bij gemeenten informatie op te vragen. Voor dit onderzoek heeft het zich dus gewend tot het ministerie van Binnenlandse Zaken (BZK), dat wel over de gemeenten gaat.

Dat is volgens het ministerie zelf toch niet het geval. BZK heeft de Algemene Rekenkamer formeel laten weten “geen bevoegdheid te hebben over gemeenten”, vertelt Aerts. Na overleg met BZK heeft de Rekenkamer besloten de decentrale overheden buiten beschouwing te laten, meldt het in de Kamerbrief (pdf) van vorige week. Het onderzoek belicht nu alleen de ministeries, inclusief de agentschappen daarvan.

De onderzoeksvraag was specifiek voor zowel open source als open standaarden, én voor zowel de ministeries als de gemeenten. “Bieden de afbouw van gesloten standaarden en de introductie van open source-software bij de Rijksoverheid en lagere overheden mogelijkheden om te komen tot een verbeterde marktwerking en besparingen in de uitgaven van de Rijksoverheid en de lagere overheden aan ict?”

Dubbelrol BZK

De Vaste Kamercommissie voor Binnenlandse Zaken had juist dat ministerie aangewezen als knooppunt voor dit onderzoek. In het verzoek aan de Algemene Rekenkamer om de kostenkwestie uit te zoeken, is BZK niet alleen genoemd als informatiebron voor ict-gebruik door de Rijksoverheid maar ook als tussenpersoon naar de gemeenten toe.

De Tweede Kamer heeft de Rekenkamer nog wel gevraagd om, indien nodig, de lagere overheden direct te betrekken in dit onderzoek. Dat moet dan wel op vrijwillige basis gebeuren. De Algemene Rekenkamer heeft formeel geen bevoegdheden bij deze overheden. De diverse Regionale Rekenkamers hebben dat wel.

Overigens heeft BZK formeel ook geen bevoegdheid om gegevens over ict-uitgaven op te vragen bij andere ministeries. De Algemene Rekenkamer heeft dat, “in goed overleg met BZK”, zelf rechtstreeks opgevraagd bij de overige ministeries. Het is niet bekend waarom er geen contact is opgenomen met gemeenten of Regionale Rekenkamers.

Basis voor overheidsbeleid

Het onderzoek is nu in de afrondende fase. Begin maart komt de Algemene Rekenkamer met het resultaat van het onderzoek naar de mogelijke kostenbesparingen van open source en open standaarden. Die uitslag is dan dus alleen gebaseerd op gebruik van open ict door de Rijksoverheid.

De Nederlandse overheid heeft op dat niveau echter een slechte reputatie wat ict-projecten betreft. In 2008 was de ict-chaos bij de Rijksoverheid nog te groot om überhaupt onderzoek door de Rekenkamer mogelijk te maken. Maar ook een grote gemeente als Amsterdam heeft zijn ict niet bepaald op orde.

Het vorig jaar door de Tweede Kamer aangevraagde onderzoek had dit voorjaar meteen als deadline. De Kamer wil namelijk het nieuwe overheidsbeleid baseren op dit brede, onafhankelijke onderzoek door de Rekenkamer. Er was eerst ook nog sprake van een soortgelijk onderzoek door het ministerie van BZK zelf, maar dat is stilletjes toch niet uitgevoerd.