Het onafhankelijke overheidsonderzoek naar de mogelijke kostenbesparingen van open source en open standaarden kan door de Algemene Rekenkamer formeel alleen worden uitgevoerd bij de Rijksoverheid. “Wij zijn niet gemachtigd voor de lagere overheden, waar het verzoek van de Tweede Kamer ook over gaat”, vertelt voorlichter Joost Aerts van de Algemene Rekenkamer aan Webwereld.

Óók lagere overheden

In het verzoek van de Tweede Kamer voor dit onderzoek is specifiek gevraagd de mogelijke besparingen te onderzoeken van zowel open source als open standaarden, bij zowel de Rijksoverheid als bij de lagere overheden. Hoe open source enerzijds en open standaarden anderzijds worden onderzocht, moet nog worden bepaald.

Het onderzoek wordt in ieder geval wel in de brede zin ingezet; naar alle aspecten van de ict-middelen bij de overheid. Voor het in kaart brengen van wat er draait bij de Rijksoverheid zijn er geen belemmeringen voor de Algemene Rekenkamer. Wat de lagere overheden betreft, zijn die er echter wel.

Vraag doorspelen

Voor inzage in de situatie, zoals ict-middelen en -contracten, bij gemeenten en provincies heeft de instantie medewerking van het ministerie van Binnenlandse Zaken (BZK) nodig, legt de voorlichter Aerts van de Rekenkamer uit. BZK-woordvoerder Vincent van Steen beaamt dit. Hij meent dat de Rekenkamer informatieverzoeken dan aan BZK stuurt, die de vragen dan doorstuurt naar de betreffende gemeenten en provincies. De exacte procedure gaat hij nog na voor Webwereld.

Aerts: “BZK heeft hierin een dubbele rol. Het heeft enerzijds het toezicht op de lagere overheden, zoals de gemeenten. Anderzijds heeft het de coördinerende rol voor ict bij de overheid.” Hij benadrukt het belang van "gezamenlijk optrekken".

Het ministerie voert ook zelf een onderzoek uit naar de mogelijke besparingen door gebruik van open standaarden en open source. Dat moet eind dit jaar resultaat opleveren. De Tweede Kamer wou echter een onafhankelijk onderzoek, dus uitgevoerd door de Rekenkamer. Die moet daarvoor deels wel aankloppen bij datzelfde BZK.

Aantal en welke onbekend

Het is nog niet bekend hoeveel en welke gemeenten en provincies de Algemene Rekenkamer wil en kan meenemen in dit onderzoek. Aerts stelt dat dat wordt bepaald in de opzet, die in de komende weken of maanden wordt gemaakt. “Dat kan zijn op basis van ‘best practices’, of juist ‘worst practices’.

Het aantal aangeschreven lagere overheden zal ook afhankelijk zijn van de medewerking die de Rekenkamer krijgt. Het is nog onduidelijk hoe dwingend het via BZK kan vragen om informatie. Diverse gemeenten zijn in het verleden al weerbarstig gebleken als het gaat om naleving van de verplichte NOiV-richtlijnen voor open ict - en de algemene overheidsregels voor openbaarheid van bestuur.

‘Deadline’

Extra druk is er door de opleveringstijd die de Tweede Kamer wenst; het eindrapport moet er in het voorjaar van 2011 zijn. De onafhankelijke Rekenkamer heeft wel het voornemen die ‘deadline’ te halen, maar is daar formeel niet aan gebonden.

Overigens moet de Tweede Kamer in september dit jaar nog wel een officieel besluit nemen over het onderzoek, maar Aerts stelt dat die formaliteit wel genomen wordt. “Daar gaan wij van uit, en daarom beginnen wij nu al aan het onderzoek.”