Breedband ontketent. Mensen kunnen via snelle netwerken opeens onverwachts dingen doen samen die zonder breedband tot recent onmogelijk waren qua tijd en afstand. Dat is dagelijks te zien op de hele, wat nu genoemd wordt “platte aarde” via services als Google, Youtube en Marktplaats. Jonge mensen wonen zo ongeveer online en bedrijven kunnen geen minuut meer zonder goede en steeds snellere verbindingen. Nog belangrijker om te weten is dat ‘serieuze breedband’ (verbinding waarbij de snelheid als belemmering voor toepassingen wegvalt) irreversibel is.

Als je het eenmaal gebruikt heb wil je nooit meer terug naar wat je had. Wie wil er nou nog terug naar ‘opbelmodems’ of ISDN? Met een sprong naar glas kunnen we de belemmeringen wegnemen voor nieuwe computer-computertoepassingen, andere opstellingsplaatsen van servers en nieuwe businessprocessen belangrijk voor onze toekomstige welvaart. Dat zou ook mr. Fonteijn, voorzitter van het College van de OPTA, zo langzamerhand moeten weten. Maar wat zei hij onlangs op een congres?

Heiligverklaring

“De betekenis van glasvezel voor consumenten wordt schromelijk overschat, vooral door politici in Den Haag. Overheden moeten zich veel bescheidener opstellen en zeker geen financiële bemoeienis inbrengen." En: "We moeten nog maar afwachten wat de consument straks echt meer kan doen met een glasvezelaansluiting dan nu met een breedband verbinding over de tv-kabel of koper. We moeten nog maar zien hoe het afloopt met de echt nieuwe diensten. Want het gaat erom wat de gebruiker eraan heeft en niet wat er wordt geroepen over de mogelijkheden die er eventueel ooit zullen ontstaan” Hij vindt het dan ook onjuist dat politici in Den Haag, bij provincies en gemeenten zich hard maken voor de aanleg van glasvezelnetten: "Het lijkt wel of glas heilig verklaard is in Den Haag. Maar wat doe je ermee? Hoe realistisch zijn de projecties waar politici mee schermen?"

“Met zulke reguleerders heb je geen monopolisten meer nodig om de vooruitgang tegen te houden!” zei een van mijn vakbroeders toen hij dit las. Hierbij mijn reactie:

Stockholm Syndroom

1. Het beleid ten opzichte van stimuleren van de economie en of de (versnelde) uitrol van glasvezel naar 7 miljoen huishoudens en bedrijfspanden daar een rol in speelt, daar gaat de OPTA helemaal niet over. Dat bespreken en bepalen Regering en Parlement en er wordt in de betreffende beleidsorganen van de EU positief aangestuurd. Net zoals dat in de USA, Australië, Korea en Japan zichtbaar gedaan wordt. De OPTA is onze “regulator” op o.a. Telecom gebied. Dat wil zeggen dat zij onafhankelijk toezicht houdt op de uitvoering van de policy van met name EZ in de zin van werking van deze markt. Vergelijkbaar met een scheidsrechter, ook wel “waakhond voor een gezonde wedijver” genoemd. Het is duidelijk niet de bedoeling dat zo’n scheidsrechter mee gaat spelen op het veld of strategische aanwijzingen geeft. Kerntaak is dat de OPTA moet voorkomen dat gevestigde partijen, met een groot marktaandeel door dominantie en beperking van keuzevrijheid, het proces tegenhouden van innovatie en continue verbetering van kwaliteit (prijs/prestatie verhouding) van netwerkdiensten in ons land. Dat doet de OPTA tot nu toe behoorlijk goed, maar consequentie is wel dat het College in haar werk bijna alleen met potentieel dominante partijen praat. Uit wat de journalisten hebben opgetekend over wat Fonteijn op genoemd congres zie leidt ik een bang vermoeden af dat hij mogelijk lijdt aan wat psychologen noemen “het Stockholm Syndroom”. Gegijzelden schijnen zich in de voor hen zo bedriegende situatie zo in te gaan leven in de drijfveren van hun gijzelnemers dat ze sympathie voor hun onderdrukkers gaan krijgen, en met ze mee gaan denken in hun belang.

Kalkoenen voor kerst

2. Op genoemd congres waren ze uitdrukkelijk aanwezig die gevestigde telecom partijen. Ze hebben grote netwerken waar veel geld in geïnvesteerd is en ze zijn ook bezig in het belang van ‘shareholder value’ grote investeringen te doen. Daar is helemaal niks mis mee maar het kan wel als consequentie hebben dat veranderingen/verbeteringen bij hen niet altijd welkom zijn. Bijvoorbeeld analisten beoordelen de aandelen van France Telecom met een “Sell” ondanks het feit dat hun operationele marge 35,9 % (!!) was, vanwege omzetdaling door oa. concurrentie van nieuwkomers.

De operators en kabelaars voelen zich een beetje zoals kalkoenen voor het kerstdiner, en willen dat zo lang mogelijk uitstellen. Al jaren hoor ik de remmers in vaste dienst van operators over sterk verbeterde technologieën zoals optic fiber verbindingen (glas) praten volgens het rijtje: “het is nu toch al goed, is geen vraag naar, mag niet, zijn geen nieuwe diensten (waar wij aan kunnen verdienen) voor, is nog veel te duur, etc. etc. En dat terwijl onze netwerken nu al tot bijna bij de klanten verglaasd zijn, basisscholen al Gigabit/sec aansluitingen op Internet nodig hebben, en elke laptop een Gbps Ethernet plugje heeft. Onze waakhond Fonteijn blaft dus nu met de meute mee over het gebrek aan nieuwe diensten (stap 4 in bovengenoemd rijtje).

Noodzakelijk

3. Klopt helemaal, die diensten komen er bij deze partijen dus niet. En wat ze aan diensten IN hun netten hadden gaat langzaam maar heel zeker richting de Googles en Amazon van deze wereld en naar bedrijfsgebouwen en werkstations in huizen van burgers. Heel veel bedrijven kunnen een groot deel van hun telecombehoeften afdekken met behulp van dark fiber verbindingen tussen hun vestigingen. De rest kunnen ze zelf met routers en ethernet switches. Ook ministeries en inkoopcombinaties in verschillende waardeketens kunnen dat zelf samen organiseren. Binnenshuis hebben ze (en doen ze) een veelvoud van de investeringen in ICT dan die in de telecom netwerken. Als de OPTA toezicht hield op het vervoer zou het toch raar zijn als ze alleen met taxibedrijven en busondernemingen zou overleggen over de zin of onzin van autofabricage. Of als geluisterd zou worden naar de smart van hoteliers over het feit dat mensen zelf bedden kopen en thuis beslapen. Dat wil dus niet zeggen dat verdere verglazing niet nodig is. In tegendeel. Voor de samenleving is het nodig, maar niet direct voor de telco’s en kabelaars. En ook voor de nieuwe netwerken voor mobiele breedband is verglazing op grote schaal nodig om de vele tienduizenden basisstations te kunnen verbinden. Netwerk infrastructuur aanleg en uitrol van glasvezel aansluitnetten (Fiber to the Home) is dus noodzakelijk en moet over een langere tijdschaal dan een paar jaar voorbereid en uitgevoerd worden in het algemeen belang.

4. Zorgt de door Fonteijn bewaakte “marktwerking” van de aanbieders daar vanzelf voor of moet er wat extra’s gedaan worden? Volgens mij functioneert de markt op dit moment helemaal niet goed genoeg. De aanbieders denken in termen van korte termijn terugverdientijd ten behoeve van het vergroten aandeelhouderswaarde. Terecht, maar aan andere belangen denken ze niet. Dat is een maatschappelijke overheidstaak.

Belazerd door overbooking

5. Na de zeer snelle uitrol van breedband in termen van DSL modems en kabelmodems gaat de uitrol van hogere snelheden via VDSL en nieuwe kabelmodems in termen van een ‘vervangingsmarkt’. En vervangingsmarkten groeien zeer langzaam zoals we weten uit ervaring. Zelfs met glasvezels tot in de meterkast heeft men door verschillende marketingtechnische maatregelen (oa via upstream tarief voor ISP’s) gezorgd dat vervanging van wat consumenten nu hebben door zo’n nieuwe aansluiting maar heel weinig verbetering geeft (bijv. nog steeds asymmetrisch). Kabelnetten hebben een zeer hoge overbooking-ratio wat wil zeggen dat verbindingen weliswaar zeer snel kunnen zijn maar dat bijvoorbeeld 70 huizen tegelijk van een verbinding gebruik moeten maken. En dat is merkbaar op bepaalde momenten van de dag. Plus het feit dat consumenten soms zeer slechte ervaringen hebben qua storingen en uitval bij overstappen maakt abonnees zeer terughouden om te gaan shoppen. De feitelijke prijs/prestatie van de geleverde breedband richting de hogere verbindingssnelheden is dus lang niet die welke in de aanbiedingen worden voorgespiegeld via de geoffreerde nominale aansluitsnelheden. De burgers kijken wel uit als ze niet belazerd willen worden. Naar de werkelijke kwaliteit in de markt van wat geleverd wordt en hoe de support- en helpdesks functioneren zou OPTA eens wat beter moeten kijken. Ze zien blijkbaar wel prijzen en marktaandelen maar niet goed de echte price/performance in het veld. Maar ja, daar is ook best wel wat technisch inhoudelijke kennis voor nodig.

Quantumsprong

6. Deze stagnatie kan alleen doorbroken worden door toelaten en bevorderen van aanbieders of inkoopcombinaties van gebruikers die via een quantumsprong in prijs/prestatie werkelijk de mogelijkheden van de nieuwe technologie willen en kunnen benutten. Die nieuwe waardeketens helpt losbarsten en creative class mensen waarde laat ontketenen en synthetiseren. Aanbieders die in de weg blijven zitten zullen dan omzeild worden zoals Internet altijd met obstakels doet. Er zijn gelukkig al weer investeerders die zich opmaken om soms samen met overheden in deze nieuwe fase van aansluitnetten te gaan investeren. En zoals altijd: “de (waak)honden blaffen en de karavaan trekt verder”. Met of zonder de OPTA.

Ir. Jaap van Till is gastdocent Netwerk Infrastructuur bij de Hogeschool van Arnhem en Nijmegen (HAN).