Wettelijk hebben werkgevers alle mogelijkheden om het e-mailen en surfen van hun werknemers in de gaten te houden. Maar er zijn nu voldoende voorbeelden waaruit blijkt dat controle en disciplinering zich ook steeds meer tot de privé-sfeer uitstrekt.

'Privacy is een schuilplaats voor het kwaad' zo zei de aankomend korpschef Welten van de Amsterdamse politie onlangs in NRC Handelsblad. De Amsterdammers gaan het flink voor hun kiezen krijgen met deze man. Immers, de vraag is blijkbaar niet meer of je iets verkeerd hebt gedaan of wat te verbergen hebt. Nee, het is de behoefte aan privacy op zichzelf die maakt dat het kwaad voortwoekert in ons midden.

Wie hiervan al een voorproefje heeft gekregen, is natuurlijk de Amsterdamse ex-wethouder Oudkerk. Niet alleen meldt de politie aan de burgemeester waar Oudkerk met zijn auto rondrijdt, ook vliegen de politiedossiers als confetti door de lucht.

In alle reacties op internetfora maar ook op de televisie is het opvallend dat een groot deel van het publiek vindt dat Oudkerk niets verkeerds of slechts heeft gedaan. Tegelijkertijd vinden dezelfde mensen de details van de affaire gênant en banaal. Blijkbaar is het voor veel mensen meteen duidelijk dat je details over je privé-leven mag, soms zelfs moet, verbergen zonder dat er sprake is van iets onwettigs. Privacy is dus vooral een schuilplaats voor jezelf. Daarmee is het platvloerse gezegde 'wie niets te verbergen heeft, hoeft niets te vrezen' opnieuw ontkracht. Het is volkomen normaal om delen van je privéleven te verbergen en gelukkig vinden veel Nederlanders dat vanzelfsprekend.

Secundaire arbeidsvoorwaarden spelen nog een aparte rol in de affaire Oudkerk. Auto van de zaak? Mobiele telefoon gekregen of een computer voor thuisgebruik? Het lijkt aantrekkelijk, maar het betekent ook dat bedrijven en overheden eisen gaan stellen aan de manier waarop de spullen worden gebruikt. Toezicht op het internetgebruik op de werkplek is al lang gemeengoed. De verkoop van monitoring- en filtersoftware voor bedrijfsnetwerken is zelfs booming business. Wettelijk hebben werkgevers alle mogelijkheden om het e-mailen en surfen van hun werknemers in de gaten te houden. Maar er zijn nu voldoende voorbeelden waaruit blijkt dat controle en disciplinering zich ook steeds meer tot de privé-sfeer uitstrekt.

Steeds meer bedrijven kunnen altijd de locatie van hun bedrijfsauto's controleren met behulp van gps. Maar wie een auto van de zaak heeft, kan zo'n satellietverklikker niet na werktijd uitzetten. Hetzelfde geldt voor mobiele telefoons, een werkgever zal op de gespecificeerde rekening zien met wie is gebeld, ook als dat buiten werktijd is. Mobiele aanbieders hebben diensten in ontwikkeling waarbij de werkgever de locatie doorkrijgt van de mobiele telefoons van zijn werknemers. Handig. Maar nu veel mensen thuiswerken of rondlopen met spullen van de zaak begint de controle van de werkplek zich uit te breiden als een olievlek.

Oudkerk had van de gemeente Amsterdam een pc in bruikleen gekregen. Deze was verbonden met het netwerk van de gemeente door middel van een zogeheten isdn-callback. Daarbij belt de computer van de gemeente de pc thuis zodat de gemeente ook de telefoontikken betaalt. Een ouderwetse en dure manier om bestuurders met internet te verbinden. Hoewel de pc dus bij Oudkerk thuis stond, was de gemeentelijke gedragcode voor internetgebruik wel van toepassing, een wat vreemde constructie. Oudkerk liep tegen de lamp nadat zijn gemeentelijke pc geïnfecteerd raakte met een virus. De gemeentelijke reparateur zag vervolgens welke sites er waren bezocht. Sommige daarvan waren taboe volgens de gedragscode. Die gedragscode kon ik trouwens pas na twee dagen bellen met voorlichters en ambtenaren gedeeltelijk inzien. Niemand kon 'm vinden namelijk.

Mijn advies is dit. Voor wie in Amsterdam woont: let goed op de nieuwe korpschef zo dadelijk. En ik raad iedereen aan zijn arbeidscontract en interne gedragscode er goed op na te lezen. Volgende keer toch zelf maar een computer kopen. «