Die conclusie valt te trekken uit het de deelresultaten van het promotie-onderzoek (pdf) van jurist Mathieu Paapst. In zijn “ICT beleid en aanbestedingspraktijk” beschrijft de wetenschapper hoe hij alle aanbestedingen tussen januari en juni van 2010 onderzocht. Daarbij nam hij 80 ICT-gerelateerde tenders met bijbehorende documenten onder de loep.

Geen eerlijk speelveld

Het beeld dat naar voren komt is weinig positief. Al verbieden Europese regels het uitsluiten van leveranciers, toch lijkt dat voor open-source-aanbieders wel te gebeuren. In 47 procent van de onderzochte aanbestedingen werd in meer of mindere mate een belemmering opgeworpen. Desgevraagd erkent Paapst tegenover Webwereld dat dit tegen de geest van de motie Vendrik uit 2002 indruist, die juist deze aanbieders wel een kans wilde bieden.

Toch is dat nog niet het belangrijkste, stelt hij: “Het is vooral strijdig met Europese richtlijnen, waarin letterlijk staat dat aanbestedende diensten ondernemers op gelijke en niet-discriminerende wijze dienen te behandelen en dat technische specificaties de inschrijvers gelijke toegang moeten bieden en niet tot gevolg mogen hebben dat ongerechtvaardigde belemmeringen voor de openstelling van overheidsopdrachten voor mededinging worden geschapen."

Weinig NOiV

Uit het onderzoek komt ook naar voren dat er maar weinig gebeurt met het Actieplan Nederland Open in Verbinding uit 2007. Dat eist namelijk keihard dat overheden open standaarden inzetten (comply) of met een valide uitleg komen (explain). Slecht in 20 aanbestedingen wordt daadwerkelijk om open standaarden uit de door de overheid zelf opgestelde lijst van standaarden gevraagd.

Een van de speerpunten, het ondersteunen van het Open Document Format voor officepakketten, blijkt ook weinig populair. In 48 van de 80 aanbestedingen was dit een serieuze optie, maar slechts in 13 gevallen werd het daadwerkelijk gevraagd.

Weinig leveranciersonafhankelijkheid

Volgens Paapst schiet het ook al niet op met de leveranciersonafhankelijkheid, de tweede actielijn van het Actieplan NOiV. Bij aanbestedingen is daar weinig aandacht voor. Als voorbeeld noemt hij browseronafhankelijkheid en concludeert dat er bij 25 van de 40 mogelijke aanbestedingen genoegen wordt genomen met de ondersteuning van één merk browser.

Anders inkopen

Voor hem ligt de oplossing voor veel problemen in de ARBIT-inkoopvoorwaarden, die in Juli werden veranderd. "In de nieuwe ARBIT-voorwaarden had men natuurlijk moeten opnemen dat open standaarden altijd een vereiste zijn bij ICT-opdrachten”, betoogt hij. “Indien de leverancier daar dan van af wil wijken dan zal die dat expliciet moeten afspreken met de aanbestedende dienst. Daarmee verleg je de druk richting de leveranciers."

Ook heeft hij hoop voor de toekomst: "Veranderen van de gehele overheid lukt niet van de ene op de andere dag. Dat heeft te maken met een weerbarstige praktijk van aanbesteden en met de reeds bestaande vendor lock-in. Misschien moeten we dus nu gaan nadenken over een stevig vervolg van het actieplan.”

Niet alle documenten

Paapst vroeg bij alle organisaties de stukken op, maar kreeg deze niet altijd. In 14 van de 90 gevallen mocht hij de stukken niet inzien. Hij benadrukt dat het dus mogelijk is dat het beeld iets anders zou kunnen liggen.

Het Ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie was niet direct voor commentaar bereikbaar.