“Patenten en innovatie hebben al jaren niks meer met elkaar te maken," reageerde 'Ludo' op het artikel 'Patentkampioen IBM patenteert patenteren'. Dit is juist, dit is ridicuul, en dit wordt zorgelijk.

Dat patenten technologische voortgang in de weg staan, vrije markt belemmeren en de kosten van innovaties enorm opdrijven is velen inmiddels duidelijk. (Ok, op die EZ-bureaucraten na, die door het wegsluizen van ons belastinggeld naar de octrooiafdelingen van de nationale reuzen de Nederlandse innovatie menen te bevorderen).

Innovatieblokkade

De buitengewoon complexe en talrijke wet- en regelgeving, en informatie over bestaande octrooien zelf, maken het voor nieuwe en onafhankelijke ideeën haast onmogelijk om geïmplementeerd te worden. Concurrerende octrooirechten blokkeren voortgang op allerlei belangrijke gebieden, zelfs in de gezondheidszorg, wat vanuit moreel standpunt totaal onacceptabel moet zijn.

Vaak werken meerdere partijen aan eenzelfde probleem, maar diegene die het eerst patenteert sluit alle andere partijen uit. Nog vaker worden patenten aangevraagd alleen om de concurrenten, of eigenlijk de rest van de wereld, weg te houden van de innovatie in de desbetreffende richting. Kortom, dit verouderde octrooiparadigma vormt enorme barrière voor de ontwikkeling van onze maatschappij.

Dit is ook ridicuul als je het van afstand beschouwt. Elk patent is een klein zandkorreltje dat op de top van een berg van de menselijke kennis rust. Een patent zou niet eens tot stand komen zonder die kennisberg. Elk nieuwe idee is niet meer dan een nieuwe combinatie van de voorgaande ideeën, kennis en denkwerk.

We dachten altijd dat achter een patent een stevige partij van geniale hersens zit. Dat was misschien nog wel zo toen Einstein bij het octrooibureau werkte. Sinds die tijd is veel veranderd. Als je nu kijkt naar wat er gepatenteerd wordt, denk je “dit moet of een gek zijn of een zielloos apparaat die het allemaal patenteert”.

Volledig geautomatiseerd

Helemaal belachelijk zijn natuurlijk dat soort patenten op ideeën die voor de hand liggen zoals 'patent op holografisch vergaderen', of op de dingen die allang worden gebruikt, zoals zo een geniale 'om een cursor over een beeldscherm te bewegen'. Ook de softwarepatenten zijn onbegrijpelijk – hoe kan je een combinatie van virtuele computer opdrachten (in wezen combinaties van enen en nullen) patenteren? Patenteer dan ook gelijk alle combinaties van atomen, dan mag niemand meer welke stof dan ook gebruiken. Ook geen zuurstof om te ademen. In die richting is de farmaceutische industrie trouwens al aardig op weg.

Of neem de wetenschap. Vele wetenschappers zijn nu patenttrolls geworden. Waar zouden ze allemaal zijn als elke ontdekkingen van de voorgaande jaren vanaf Aristoteles gepatenteerd was? Waar zouden wij allemaal zijn?

Het is geen pretje om over de nieuwe patenten te lezen. Je kan natuurlijk je schouders ophalen en verder lopen. Maar als je dieper kijkt is dit een zorgelijke ontwikkeling. Als binnenkort alles gepatenteerd wordt kan je helemaal niet meer innoveren. Produceren kunnen dan alleen de reuzen zoals HP of Samsung, dit tegen de enorme kosten die gepaard gaan met het afkopen van patentrechten op alles en nog wat.

Let wel, de grootste kostenpost is het afkopen van de rechten en het procederen tegen andere “uitvinders”, en niet in de alsmaar afnemende kosten en de toenemende efficiëntie van het indienen van een octrooi. Met moderne software aan allebei de uiteinden van het octrooiproces (indiener en octrooibureau) heb je in principe bijna in no time je octrooi aangevraagd. Dit kan zelfs geautomatiseerd worden. Je kan je computer een willekeurige combinatie van de processen in bijvoorbeeld de chemische industrie laten combineren en meteen patenteren. Je krijgt ook een antwoord van de andere kant, volledig geautomatiseerd. De kosten vallen richting nul.

Einde der patenten gepatenteerd

Ik weet waar ik over praat. Ik heb zelf recentelijk een aanvraag ingediend en een octrooi verkregen. Het octrooi: End-of-patent system intended for gradual dissolution of the existing patent system worldwide. De aanvraag betrof een systeem dat het wereldwijde patentsysteem op den duur nodeloos moet maken.

Deze aanvraag diende niet om het idee door niemand anders te laten gebruiken, zoals de meeste octrooien dat doen. Juist het tegenovergestelde – het doel was dit idee juist te beschermen tegen diegenen die het octrooieren zouden gebruiken om dit voor de rest van de wereld onmogelijk te maken. De registratie door het octrooibureau dient enkel als 'prior art' zodat niemand anders nu dit idee meer kan vastleggen en misbruiken.

Open kennisdatabank

Het idee is simpel. Maak een open online systeem met een database waar iedereen via een simpel front-end haar/zijn ideeën kan vastleggen en bekend maken voor de hele wereld. Als de indiening nog met een betrouwbare digitale stempel kan worden voorzien dan kan niemand meer dit idee 'in het echt' patenteren. Op gegeven moment worden er zoveel ideeën beschreven dat het voor een patenttroll het economisch niet meer aantrekkelijk en fysiek onmogelijk wordt om een willekeurig idee te patenteren. Zo'n systeem kan ook als begin van een wereldkennisbank dienen waaruit iedereen goede ideeën gratis kan putten. Zodra het archaïsch patentsysteem uitsterft moeten patenten wettelijk voorgoed verboden worden.

Mijn hoop nu is dat iemand opstaat en met dit idee aan de slag gaat. Die steun ik van harte.

Valer Mischenko is directeur van Stichting NLNet, maar schrijft op persoonlijke titel. Aanvraag Om Octrooi Nationaal