Maar met DPI kan ook meegeluisterd en -gekeken worden. Daarom heeft de lobbyvereniging Bits of Freedom mensen aangespoord om aangifte te doen. Reinier Vermeer van Webwereld gaf gehoor aan die oproep.

Een blonde agente geeft me een hand. We zitten in een klein, bijna kaal kantoor. Er staan slechts een paar foldertjes over huiselijk geweld in een folderbak. Op tafel staat een computer, op de monitor is een tekstverwerker geopend. De cursor knippert. "Meneer Vermeer, wat is er gebeurd?"

Ik leg uit dat Telfort, mijn mobiele provider, gebruik maakt van het KPN-netwerk. KPN heeft toegegeven dat het gebruik maakt van Deep Packet Inspection, een vorm van netwerkverkeersanalyse waarbij inhoudelijke communicatiegegevens worden opgeslagen en worden geanalyseerd. Vrijdag gaf Telfort op Twitter aan dat ook gegevens van klanten van Telfort zijn meegenomen in de data-analyse van KPN. Dat bedrijf, waarmee ik geen enkele overeenkomst heb, analyseert mijn gegegevens op een manier die het hen mogelijk maakt om mee te luisteren met mijn gesprekken en mijn e-mail te lezen.

U weet de helft niet

De agente kijkt nors. Als het al waar is snapt ze niet wat daar erg aan is. Ze twijfelt of ze mijn aangifte moet opnemen. Ze staat op en loopt naar de deur. "U weet de helft niet van wat er van u allemaal wordt opgeslagen en bekeken", voor ik kan reageren loopt ze de kamer uit. "Ik ga even overleggen met mijn chef."

Ik heb gemengde gevoelens over het doen van aangifte en het schrijven van dit artikel. Als journalist ben je gewend jezelf weg te cijferen uit je verhalen, maar in dit geval ben ik een onderdeel van het onderwerp. Als klant van Telfort ben ik boos en bezorgd omdat KPN, waar ik geen enkele overeenkomst mee heb, heeft zitten rondneuzen in mijn communicatie. Dat KPN de DPI-controle nog eens uitbesteedt aan een bedrijf waar ik al helemaal geen zicht op heb, maakt me wantrouwig. Wie controleert welke gegevens worden opgeslagen, hoe lang, of en wanneer ze vernietigd worden en wie er toegang toe heeft? Het is belangrijk dat er door een onafhankelijke partij (het Openbaar Ministerie of een rechter, niet alleen de OPTA) een oordeel wordt geveld over de vraag of het wettelijk is toegestaan en of de regels worden nageleefd.

De agente komt terug. Er is besloten mijn aangifte op te nemen, want ik heb daar recht op. Maar ik moet vooral niet denken dat er iets mee gebeurt. Ze is niet heel erg technisch, zegt ze en lijkt niet helemaal te snappen waar het over gaat. Ik maak een vergelijking. Stel dat je een brief verstuurt. Zodra je brief in het postsorteercentrum belandt, opent TNT Post jouw brief om te zien wat er in de envelop zit. Is het reclame, een persoonlijke brief aan je moeder of een rekening? Inhoudelijk lezen ze niet wat je aan moeder schrijft, maar is dan het postgeheim en je privacy geschonden? Ze knikt en tikt.

WC Eend

De agente begint het te snappen. "Als KPN toegeeft gebruik te maken van die techniek, waarom maken zich niet meer mensen daar druk om?" Maar ze heeft ook van haar chef begrepen dat KPN beweert niet inhoudelijk mee te hebben gelezen met haar klanten en dat ze de techniek daar ook niet voor zullen gebruiken. Daar neem ik geen genoegen mee. Tappen is strafbaar, ook al wordt er niet gelezen.

KPN zegt DPI te gebruiken om te analyseren welk verkeer gebruikt maakt van hun netwerk. Alleen daarmee is te zeggen of hun netwerk wordt gebruikt voor voice, sms, voip, video, of sms-vervangende apps als Whatsapp. KPN is geen fan van voip en Whatsapp. Want een sms'je dat via ping of Whatsapp wordt verstuurd, levert de telecomprovider niets op. Om die inkomstenderving te compenseren, overweegt KPN bepaalde data extra te belasten. KPN zegt na eigen onderzoek hun klanten niet te hebben bespioneerd en dat de algemene voorwaarden niet zijn geschonden. Maar ik ben skeptisch. Wij van WC eend... Hoe zeker kun je zijn als je de inspectie uitbesteedt? Des te meer reden om het tot de bodem uit te laten zoeken. Ze knikt, op dit moment kan er zelfs een beleefde glimlach vanaf.

Volgende pagina: Data=data

Data=data

Zelf blijkt ze ook klant te zijn bij KPN. "Analyseren ze mijn gegevens dan ook?"

Een provider, of het nu een ISP of een telecomprovider is, is een bedrijf dat ik betaal om mijn data van punt A naar punt B te krijgen. Een bedrijf hoort dat te doen zonder onderscheid te maken in data of bepaalde soorten data prioriteit te geven. Of ik mijn internetabonnement gebruik om te mailen met mijn oudtante in Canada of het downloaden van lolcats, voor mijn provider geldt: data is data.

KPN en andere providers die DPI gebruiken proberen de netneutraliteit om zeep te helpen. Bepaalde pakketjes worden alleen verzonden als ik daar extra voor betaal. Ik verbaas me er sowieso al over dat telecomproviders zo moeilijk doen over 'soorten' data. Dat een minuut bellen duurder is dan een sms'je is logisch, een minuut bellen kost immers meer bandbreedte. Maar of die bandbreedte opgaat aan een 'gewoon' gesprek of een VoIP-gesprek, zou een provider worst moeten wezen. Data is data.

Er zijn ook andere manieren om te analyseren naar welke diensten je bandbreedte gaat. Met Shallow Packet Inspection (SPI) bekijk je niet de inhoud, maar wel de afzender, de ontvanger en de poort waarover het wordt gestuurd. Genoeg informatie om te bepalen met welke dienst de informatie waarschijnlijk wordt verstuurd. Vergelijk het met het bekijken van de afzender en de geadresseerde op een envelop. Je hebt hetzelfde effect, maar zonder de schending van privacy.

Wetsartikelen

Tijdens het gesprek blijkt dat het ene wetsartikel het andere niet is. Bits Of Freedom verwijst in een persbericht naar Artikel 139c, maar de verbalisant pakt er ook 138 bij: computervredebreuk. Het luistert nauw, verzekert ze me. Tegenwoordig tuigt de politie aangiftes niet meer op aan bepaalde wetsartikelen, maar het is wel belangrijk om bepaalde termen wel te noemen. Als die termen niet worden gebruikt, kan een aangifte afgewezen worden. Daarom besluiten we om een combinatieaangifte te doen van het tappen van gegevens en computervredebreuk, artikel 138A en 138B van het Wetboek van Strafrecht. De agente print de aangifte uit, controleert en ondertekent hem.

Mogelijk strafbaar feit

Was ze in het begin van het gesprek nors en kritisch, nu lacht ze en bedankt me voor het doen van een interessante aangifte. Ze is het met me eens dat er mogelijk sprake is van een strafbaar feit, maar ze drukt me nog wel op het hart dat het nog maar de vraag is of er daadwerkelijk een justitieel onderzoek wordt gestart. Dat is aan de hulpofficier van Justitie.

Het is niet duidelijk hoeveel mensen aangifte hebben gedaan tegen KPN. Zodra het Openbaar Ministerie besluit of er wordt overgegaan tot vervolging, word ik daarvan op de hoogte gesteld. Volgens de agente neemt het Openbaar Ministerie binnen tien dagen een beslissing of er een onderzoek wordt ingesteld naar aanleiding van mijn aangifte.