Helemaal zonder problemen is dit echter niet gegaan. In de eerste maand van 2004 bereikt het aantal werkloze it'ers het hoogste punt ooit. Niemand durft dan nog te denken dat de marktomstandigheden zullen verbeteren en dat de ict-markt zal aantrekken. De eerste voorzichtige tekenen van herstel komen bij de eerste kwartaalcijfers. Diverse grote automatiseerders laten doorschemeren dat zij optimistisch zijn voor 2004. Dit is dan vooral gebaseerd op een `onderbuikgevoel' en de toenemende stroom nieuwe opdrachten. In maart concludeert Nederland-ICT in zijn marktmonitor 2003-2004 dat de Nederlandse it-markt zich enigszins heeft hersteld. Voor heel 2004 verwacht Nederland-ICT `voorzichtig herstel' met een groei voor de Nederlandse ict-sector van 4,3 procent. Uit een onderzoek van IDC blijkt later dat deze cijfers aardig kloppen. De marktvorser constateert dat de automatiseringsbranche het ergste heeft gehad en dat bedrijven weer bereid zijn geld te besteden bij ict-dienstverleners. De markt lijkt zelfs zodanig te zijn omgeslagen dat achteraf geconstateerd kan worden dat de eerste zes maanden van 2004 de boeken ingaan als de beste van de afgelopen vier jaar. In totaal hebben de elf door IDC geanalyseerde dienstverleners in die periode ruim 65 miljard dollar aan opdrachten binnengesleept. Nederlandse automatiseerders lijken halverwege het jaar echter niet te profiteren van de aantrekkende markt. PinkRoccade kampt bijvoorbeeld met een dalende omzet en contracten die niet worden verlengd. Ook Triple P en RealTimeCompany (RTC, het vroegere Newconomy) kunnen niet profiteren van de verbeterde marktomstandigheden. Triple P ziet zichzelf genoodzaakt te reorganiseren en zet 75 man op straat. RTC blijkt in september van dit jaar zelfs aan de rand van de afgrond te staan en drastische maatregelen te moeten nemen. Dit resulteert in de verkoop van bedrijfsonderdelen, het faillissement van enkele dochters en uiteindelijk ook het aanvragen van surseance voor RTC zelf. Het bedrijfsleven lijkt zich hier evenwel niet aan te storen en toont in de loop van 2004 een toenemend vertrouwen in de Nederlandse economie. Als gevolg hiervan verhogen veel bedrijven het it-budget, zo blijkt uit een in mei door Ernst & Young gepubliceerd rapport. Het geld wordt vooral besteed aan beveiliging, draadloze telecommunicatie en outsourcing, constateerde Eurocom Worldwide, een samenwerkingsverband van 22 it-gespecialiseerde pr-bedrijven, een maand eerder al.

Outsourcing

Hoewel in februari van dit jaar uit een onderzoek van Ernst & Young blijkt dat outsourcing in Nederland nog in de kinderschoenen staat, besteedt begin dit jaar al 51 procent van het Nederlandse bedrijfsleven delen van de ict uit aan derden. Ook wereldwijd houdt outsourcing - en dan met name offshore outsourcing (het uitbesteden van ict-taken naar lagelonenlanden) - de gemoederen bezig. In mei blijkt uit de ICT Barometer van E&Y dat de outsourcingshype ook niet aan Nederland voorbijtrekt: Nederlandse it'ers maken zich massaal zorgen over de gevolgen van outsourcing. Veel van de angst wordt waarschijnlijk veroorzaakt door reacties uit het buitenland waar de discussie dan al langer speelt. In Amerika is bijvoorbeeld de nodige ophef ontstaan over het banenverlies als gevolg van outsourcing. Ook in Nederland blijkt de weerstand tegen het fenomeen outsourcing dan ook groot. 39 Procent van de door E&Y ondervraagde it-professionals meent bijvoorbeeld dat het behoud van Nederlandse ict-banen een argument zou moeten zijn om niet aan outsourcing te doen. Alle kritiek ten spijt ontspringt ook Nederland de dans niet: in juni wordt bekend dat Shell op zijn Nederlandse it-afdeling eenderde van alle arbeidsplaatsen schrapt. Het werk zal worden verplaatst naar landen waar de arbeid goedkoper is. Dat Shell niet het enige bedrijf is dat vaart maakt met outsourcing blijkt in oktober. Giarte en Morgan Chambers publiceren dan een rapport waaruit blijkt dat 80 procent van de middelgrote en grote ondernemingen in Nederland inmiddels delen van de (it-)dienstverlening uitbesteedt. De Nederlandse bedrijven geven gemiddeld dan al eenvijfde van hun totale it-budget uit aan outsourcing. Een jaar eerder was dat nog 16 procent. De onderzoekers verwachten dat bedrijven de komende jaren nog meer en vaker zullen uitbesteden.

Overdreven discussie

Niet alleen it'ers maken zich overigens zorgen over de gevolgen van outsourcing voor hun baan. Het fenomeen dringt dit jaar ook definitief door tot de `politieke agenda'. Tweede-Kamerlid Douma (PvdA) voelt minister Brinkhorst zelfs aan de tand over outsourcing en offshoring. Volgens minister Brinkhorst (EZ) neemt het fenomeen outsourcing in Nederland nog geen grote vormen aan. De minister laat zelfs doorschemeren dat hij de hele discussie over outsourcing overdreven vindt. Dat de minister er niet verder naast had kunnen zitten en een niet te stuiten trend negeert, blijkt eind dit jaar als bekend wordt dat ook een typisch Nederlands bedrijf als ABN Amro middels outsourcen fors op de kosten wil gaan besparen. De bank maakt iets meer dan een week voor kerst bekend wereldwijd 1200 it-arbeidsplaatsen te zullen schrappen. De grootste klap valt hierbij in Nederland alwaar zo'n 525 it'ers hun baan zullen verliezen.

Bankzitters

De ontslagronde bij ABN Amro staat in schril contrast met de statistieken. Deze wijzen namelijk uit dat het aantal werkloze it'ers in 2004 gestaag is blijven dalen en zelfs voor het eerst in een jaar onder de magische grens van de 14.000 is gedoken. In oktober hadden zich 13.781 werkzoekenden bij de Centra voor Werk en Inkomen gemeld voor een baan in de automatiseringsbranche. Vergeleken met dezelfde periode een jaar eerder is dat een daling van bijna 6 procent. In november was het aantal nww-it'ers (niet werkende werkzoekende it'ers) zelfs gedaald tot 13.519 – cijfers over december zijn nog niet bekend. Terwijl de arbeidsmarkt voor it'ers dus lijkt aan te trekken, blijken it-managers zich steeds vaker zorgen te maken over behoud van hun baan. Maar liefst 70 procent van de Nederlandse it-managers noemt verdere besparingen binnen hun bedrijf de grootste bedreiging voor hun functie, zo blijkt uit een eind november gepubliceerd rapport van Synstar. De angst komt voort uit het besef dat bedrijven niet meer blindelings in it investeren om op de kosten te kunnen besparen. Er wordt nu bijvoorbeeld eerst onderzocht of het niet goedkoper is om bepaalde taken of processen uit te besteden.

Automatiseerders

Dit is goed nieuws voor automatiseerders. De ict-dienstverleners kunnen dit jaar voor hun gevoel weer van het strafbankje afkomen en hebben zelfs vertrouwen in de toekomst. Zoveel vertrouwen dat een bedrijf als PinkRoccade publiekelijk erkent dat het onvoldoende schaalgrootte heeft om in de toekomst aan de vraag en verwachtingen te kunnen voldoen. De automatiseerder zet zichzelf hiermee feitelijk in de etalage, een gebaar waar – zo blijkt eind dit jaar – achter de schermen druk over is gepraat. Zowel Getronics als Ordina blijken namelijk interesse te hebben in Pink. Het bestuur en de ondernemingsraad van PinkRoccade hebben echter geen goed gevoel bij Ordina als overnamekandidaat. Niet alleen is Getronics groter, ook heeft deze partij een cao voor zijn werknemers – iets waar het bij Ordina nog altijd aan schort. Pink besluit Ordina dan ook een boekenonderzoek te weigeren. Dit is meestal afdoende om een geïnteresseerde af te poeieren. Als de grootaandeelhouders van Pink – met een gezamenlijk belang van meer dan 50 procent – zich echter in de discussie mengen, voelt Ordina zich gesterkt. Het bedrijf trekt daarom de stoute schoenen aan door zijn bod te verhogen en andermaal om een boekenonderzoek te vragen. Getronics heeft dan al aangegeven dat als Pink andere bedrijven inzage in de boeken geeft, het bedrijf zijn bod intrekt. PinkRoccade komt hiermee in een impasse te zitten: gehoor geven aan de aandeelhouders betekent dat Getronics afhaakt en een boekenonderzoek weigeren betekent boze aandeelhouders. Het zijn uiteindelijk de aandeelhouders die winnen: Ordina krijgt alsnog inzage in de boeken. Getronics is niet blij met het besluit en trekt zijn bod tot nader order in.

Oracle vs PeopleSoft

Een soortgelijke discussie heeft zich ook op wereldniveau afgespeeld: de vijandige overname van PeopleSoft door Oracle. Halverwege 2003 maakte Oracle bekend zijn branchegenoot te willen inlijven. PeopleSoft wilde hier evenwel niets van weten en heeft zich heftig verzet. Vooral topman Craig Conway voert een hevige strijd. Wanneer Conway in oktober onverwacht aan de kant wordt geschoven, lijkt ook het verzet van PeopleSoft gebroken. Na anderhalf jaar strijd gaat het bestuur van PeopleSoft uiteindelijk in december akkoord met de overname. De deal kost Oracle in totaal 10,3 miljard dollar – ruim twee keer meer dan het oorspronkelijke overnamebod van 5,1 miljard dollar. Op het moment van schrijven heeft meer dan 75 procent van de aandeelhouders zijn aandelen aangemeld.

Toekomst

Als we de onderzoekers moeten geloven, houdt het bij de verkoop van PinkRoccade en PeopleSoft niet op. Volgens Gartner zorgt de dalende vraag naar bijvoorbeeld computers tussen 2006 en 2008 voor een nieuwe consolidatieslag in de computermarkt. Hierbij zullen een aantal bekende fabrikanten sneuvelen, zo voorspelt de marktvorser eind november. Nog geen week later lijkt Gartner gelijk te krijgen als er geruchten rondgaan dat IBM zou overwegen afscheid te nemen van de desktopmarkt. Enkele dagen later wordt officieel bekendgemaakt dat IBM zijn desktopdivisie voor 1,75 miljard dollar aan het Chinese Lenovo verkoopt. De markt verandert en bedrijven moeten mee veranderen om te overleven, stellen de onderzoeksbureaus. Nu de it-markt aan het stabiliseren is en de it-arbeidsmarkt weer aantrekt, is het maar de vraag of de markt door opkomende trends als outsourcing en de wens om altijd maar te besparen de vicieuze cirkel écht kan doorbreken.