Dat is de indruk die wordt gewekt, nadat de Tweede Kamer zich op donderdag avond schaarde achter een motie van het PvdA-kamerlid Mei Li Vos. De motie vervangt de zachte eis voor open standaarden van het Actieplan Open Standaarden, door een harde eis.

De aanbesteding was juist in het nieuws gekomen nadat Webwereld berichtte dat het project in sterke mate aanstuurde op Microsoft-technologieën. Daarom zou het project mogelijk in strijd zijn met het Actieplan.

Conflict met transparantiebeginsel

De motie vormt een grote verandering in de aanbestedingseisen, en dat is mogelijk in strijd met de regels, bepleit Walter van Holst, jurist bij adviesbureau Mitopics, een organisatie die aanbestedingen begeleidt. "De eisen veranderen in dit stadium van de aanbesteding verhoudt zich buitengewoon moeizaam met het transparantiebeginsel", zegt Van Holst tegenover Webwereld. Hij vreest dan ook dat leveranciers met succes bezwaar tegen de gang van zaken kunnen maken.

Centaal punt bij het transparantiebeginsel is dat leveranciers weten waarop ze beoordeeld worden. Wanneer de overheid die voorwaarden later verandert of niet helder weergeeft, wordt het voor leveranciers moeilijk om eerlijk mee te dingen naar de aanbestedingen. Dan kan een rechter de overheid terugfluiten. In het verleden is dat vooral in de thuiszorg al meerdere malen met succes gebeurd.

Verkeerd beeld voorspiegelen

"Het punt is dat de leverancier van te voren een heel ander beeld is voorgespiegeld", meent van Holst. "Nu krijg je de situatie waarin hij opeens niet meer kan winnen omdat open standaarden een eis zijn geworden. Had hij dat vooraf geweten dan had hij nooit meegedaan."

Die vaststelling is belangrijk, omdat het meedingen in een aanbesteding voor bedrijven een dure aangelegenheid is. Bij grotere opdrachten stellen zij doorgaans zogenaamde "bid-teams" samen, die vele uren besteden aan het binnenhalen van de opdracht. Dat gaat volgens insiders soms zelfs om tonnen aan manuren.

Veranderen spelregels verboden

"Wat hier gebeurt is het onderweg veranderen van de spelregels en dan mag nou eenmaal niet", observeert van Holst. "Besef wel dat het inschrijven op een aanbesteding voor een leverancier geen spelletje is!"

Volgens van Holst is het dan ook niet ondenkbaar dat leveranciers kans maken op een schadevergoeding, juist omdat ze zo fors geïnvesteerd hebben. Desgevraagd erkent hij dat de kans op een juridische procedure groot is.

In mindere mate is er ook een risico voor procedures van niet betrokken leveranciers, die al eerder afhaakten omdat teveel op een specifieke oplossing werd gericht.

Geen juridische risico's, geen politiek debacle

Die vaststelling is behoorlijk pijnlijk. PvdA-minister Wouter Bos van Financiën ontraadde gisteren juist de motie van het SP-kamerlid Gerkens om de aanbesteding op te knippen in kleinere projecten en dan pas uit te voeren. Centraal argument daarbij was juist het risico op juridische procedures.

Toch hoeft Bos zich nog geen zorgen te maken. Tijdens het debat verbond hij weliswaar zijn politieke lot aan deze desktopaanbesteding, maar een andere motie biedt nog een uitweg. Het VVD-kamerlid vroeg Bos namelijk de aanbesteding te heroverwegen en dan binnen een week met een reactie terug te komen.