Met elke nieuwe verandering moeten we ons aanpassen. Dat proces is pijnlijk - soms fysiek en soms psychologisch. Elk decennium zien we een nieuw technologiegerelateerd gezondheisprobleem. RSI is misschien wel de bekendste, wat de kop opstak toen we op ergonomisch onverantwoorde wijze invoerapparaten gebruikten. Ik wil het vandaag graag hebben over technostress, maar eerst: een kleine stap terug in de tijd.

Van RSI naar sms-duim

In de jaren 90 gingen pc's mainstream op kantoren. In 1990 was het nog een kleine markt en tien jaar later had bijna elke kantoormedewerker een pc. Het nieuwe zitten achter een kastje de hele dag en het bedienen van muis en toetsenbord leidde tot een waren RSI-pandemie. Even leek het of vrijwel iedereen last kreeg van zijn of haar polsen.

Het was niet ongebruikelijk om een paar mensen op kantoor aan te treffen met steunverband. Bedrijven investeerden in muismatten met gelpads voor de pols, ergonomische toetsenborden, speciale stoelen en voetenbanken en allerlei middelen om RSI uit te bannen.

Toen kwam het mobiele apparaat op. We verdeelden onze tijd over pc, mobiel, PDA, pieper en mobiele telefoon. We hoorden minder over RSI en vaker over sms-duim, ook wel BlackBerry-thumb genoemd. Dat was RSI in een nieuw jasje: pezen die belast werden met het constante uitrekken van de duim werden pijnlijk en leverden soms chronische klachten op.

Psychische klachten

Momenteel hoor je een soortgelijk probleem dat wordt veroorzaakt door het voorover gebogen zitten over een tablet, wat leidt tot schouderklachten. Maar een ander fenomeen van de laatste tien jaar is dat de issues verschuiven van fysieke problemen naar psychische klachten. Nomofobie (de angst om zonder telefoon te zitten), Fantoom Vibratie Syndroom (waarbij je denkt dat je telefoon een melding geeft), FOMO (bang zijn om iets te missen), insomnia door blauw licht van het scherm, smartphoneverslaving - om er een paar te noemen.

Lees ook: Red je kinderen van een tablet-nek

en

Jongeren kweken massaal bochel dankzij smartphone
Hierna: Wat is technostress?

De laatste jaren ontstaan er gezondheidsklachten bij gebruikers die dag en nacht meldingen ontvangen van social media en berichten-apps die updates doorgeven. Miljoenen mensen ondervinden 'smartphoneverslaving', wat eigenlijk social media-verslavng is, en het schaadt productiviteit, gezondheid en zelfs levensgeluk.

Geestelijke effecten

Al deze effecten in totaal worden nu omschreven als 'technostress', een parapuluterm voor alle negatieve psychologische effecten van veranderende technologie, zoals nomofobie - maar ook 'information overload', Facebook-vermoeidheid, selfitis (de compulsieve neiging om selfies te posten), smartphoneverslaving en al dat soort gerelateerde issues.

Ergonomie gaat om met de fysieke gevolgen van technologie, terwijl technostress gaat over de geestelijke gevolgen. Technostress wordt steeds meer gezien als een compulsieve stoornis: het gaat meestal om de angst een belangrijk bericht te missen of een generieke Fear Of Missing Out (FOMO) binnen sociale netwerken.

Vermoeid door berichten

Het probleem is eigenlijk dat sommige mensen zich gedwongen voelen binnenkomende berichten te monitoren en van zichzelf moeten reageren. Tijd lijkt even stil te staan en we hebben vaak het gevoel dat we veel minder tijd kwijt zijn aan een vlug berichtje hier en daar dan wat het in feite aan tijd kost.

Aan het eind van de dag zijn mensen vermoeid en hebben ze het gevoel dat ze de hele dag hard hebben gewerkt. Maar veel van de vermoeidheid die dan wordt ervaren, komt van het overstappen tussen verschillende communicatiekanalen en de stiekeme stress die de non-stop communicatie eigenlijk oplevert.

Lees verder: De cijfers liegen er niet om.

De tijd die we besteden aan sociale interactie online gaat omhoog en tegelijkertijd daalt onze productiviteit, zo blijkt uit verschillende onderzoeken. IT-managers kijken naar het vergroten van productiviteit met nieuwe technologieën, maar de echte oplossing ligt in een cultuurwijziging.

Constante stroom ruis

Microsoft publiceerde net de resultaten van een onderzoek onder 20.000 Europese werknemers met de conclusie dat technologie stress veroorzaakt, wat mensen minder tevreden maakt over hun baan, ze minder verbonden maakt met de organisatie en waardoor de productiviteit daalt. (PDF) Specifiek benoemde het onderzoek de hoeveelheid en de niet-aflatende stroom e-mail, berichten en posts die afleiden en stresserend werken.

Een heel goed punt dat Microsoft benadrukt is dat IT-leiders zien dat digitale transformatie een concurrentievoordeel oplevert, maar dat ze ook inzien dat het belangrijk is dat die transformatie goed gaat. Dat betekent dat we niet alleen moeten kijken naar nieuwe manieren om te werken, maar werknemers ook laten zien hoe ze omgaan met de mogelijke nadelen van digitale transformatie.

Apps ingetrokken

In het verleden konden we op kantoor op ons werk focussen en thuis op ons privéleven. Nu is dat veel meer gemengd en gaat die stroom werk en privé 24 uur per dag door - en dat eist z'n tol. Geluidjes leiden af - zelfs als ze worden genegeerd - en de rode notificatiebadges zorgen ervoor dat we elke keer weer de app worden ingetrokken zodra we op het mobiele scherm kijken.

Maar een klein deel van de door Microsoft ondervraagde werknemers - slechts 11,4 procent - voelde zich daadwerkelijk behoorlijk productief. Technologie, en met name de manier waarop we het inzetten, heeft niet het beoogde effect. We worden niet efficiënter en technostress verlaagt productiviteit in plaats van dat het wordt verhoogd.

Op de laatste pagina: Hoe we dit oplossen.

De oplossing die Microsoft ook aanhaalt ligt in het omschakelen naar een duidelijke digitale cultuur. Het gaat dus niet zozeer om het uitbannen van tech - in tegendeel - maar om de juiste inzet ervan. Personeel in een sterk gedigitaliseerde bedrijfscultuur gaf veel vaker aan zich productief te voelen dan bij gemiddelde bedrijven. Je kunt denken aan beleid als:

  • Beperken van e-mailverkeer tot kantooruren.
  • Meet zelf hoe personeel technologie psychisch ervaart en neem daar actie op.
  • Leg de focus op een soepele workflow of kijk naar hoe mensen geconcentreerd kunnen werken.
  • Verband telefoons bijvoorbeeld tijdens vergaderingen.
  • Licht werknemers voor over de oorzaken en oplossingen van technostress, inclusief efficiënt gebruik van social media.
  • Moedig mensen aan om regelmatige pauzes in te lassen, vermijd werk buiten kantooruren en laat ze meer rechtstreeks met elkaar communiceren in plaats van digitaal.

Het belangrijkste: neem dit serieus. Dit is typisch een verschijnsel dat we in de IT en onder management wegwuiven. Microsoft wijst erop dat de meest technische mensen het minst lijden onder technostress en mede daardoor niet denken dat dit een groot probleem is. Technostress klinkt ook als een trendy stoornisje: een buzzword zonder daadwerkelijke impact. Maar het is waarschijnlijk dé productiviteitskiller binnen je organisatie.

We gaan dergelijke effecten alleen maar meer zien met snellere technologische omslagen. Met de komst van Internet of Things, VR, AR en virtuele assistenten wordt technostress naar nieuwe hoogtes geduwd als we niet goed nadenken over hoe we technologie gebruiken om er daadwerkelijk gebaat bij te zijn.

Technostress groeit snel de komende jaren, maar een cultuurwijziging kost tijd. Daarom is vandaag het moment aangebroken om serieus te kijken naar technostress.